Cezmi Yurtsever
Kozan’da tarihi ermeni manastırının ön kısmında bulunan
ermeni Yaver ailesine ait konak son yıllarda restore edildi. Ve Turizme
kazandırıldı. -Ermeni Yaver ailesinin 1920 yılında Kozan’dan ayrılması ve
Beyrut’a yerleşmesinin hikayesini Talin Suciyan yazdı. Ve yayınladı. -Sayın
Suciyanın kaleminden Yaver’in konağının yaşanmış hikayesi...
Ekim 2010’da
Beyrut’taydım. Arkeolog ve aynı zamanda tarihçi olan bir arkadaşımı ziyaret
etmiştim. Kendisi bir araştırma gezisi için gittiği Sis – Kozan’dan yeni dönmüştü.
Büyük bir sevinçle bana çektiği fotoğrafları gösteriyordu. Çektiği fotoğraflar
arasında Sis – Kozan’ın en güzel evlerinden biri olan Yaverin Konağı’nın
fotoğrafları önemli bir yer tutuyordu. Arkadaşım bu evin bir Ermeni’ye ait
olduğunu ve yıllarca kaderine terk edilmiş ve yarı yıkılmış bir halde olduğunu
anlattı. Son dönemde ise, AK Parti’li belediyenin girişimiyle Konak restore
edilmiş, otel-restorana çevrilmiş ve Sis
– Kozan’ın en gözde turistik mekânlarından biri haline gelmiş. İnternette, konağın
resimlerinin, içinin ve odalarının dekorasyonunun görüldüğü bir websitesi bile
var.
Buraya kadar herşey gayet normal. Hatta, eski bir yapıyı
aslına uygun şekilde restore etmek, arada sırada eski sahiplerini de anma
cesareti göstermek övülesi bir şey. Sonuç olarak bu adımlar, Ermenilerin yoğun
olarak yaşadıkları bölgelerden onlara ait tüm şahsi ya da cemaate ait yapıları
yok ederek, Ermenilerin izlerini silmeye çalışmakla karşılaştırıldığında tercih
edilesi adımlar.
Ama bütün bunların yanında başka bir şey daha var:
Arkadaşımın gösterdiği Yaverin Konağı’nın resimleri, büyük dedem Krikor
Mcrkyan’ın (Yaver Efendi deniyordu kendisine) evinin resimleriydi… Bu nedenle
fotoğraflar beni derinden etkilendi. Bu karşılaşmaya kadar, Konak aile
hafızamızda önemli bir yere sahipti. Yıllar geçtikçe yaşlılar ölmüştü ve genç
kuşaklar bu konağın Sis – Kozan’ın eski ya da yeni görünümünde nasıl bir yere
sahip olduğunu bilecek durumda değildi. Ancak evin yeri sadece coğrafi bir
referans değil, aynı zamanda kişisel anıların dolu olduğu ailenin ve sülalenin
önemli bir mirasıydı.
İlk işim haberi anneme, yani Yaver Efendi’nin tornuna
vermek ve konağın yeni fotoğraflarını ona göstermek oldu. Haber, Krikor
Mcrkyan’ın torunları olan, annemin 15 kuzen ve kuzinleri arasında hızla yayıldı.
Tarihçi tarafım işbaşına geçti ve başladım akrabalarımdan onların da kendi anne
babalarından duydukları eve dair
anılarını toplamaya. Onların hiçbiri bu evde yaşamamıştı, bu nedenle
anlatılanlar parça parça anılardan ibaretti. Krikor’un kızı bu evde piyano
çalmayı öğrenmişti, aynı piyanoda Krikor’un karısı Hripsime, Sis
Katolikosluğu’ndaki dini görevlilerden birinden öğrendiği “Hayr Mer” duasını çalmıştı. Bir diğer kızı
Yeranuhi evin büyüklüğünü, geniş avlusunu ve avludaki portakal ağaçlarını
hatırlıyordu, bir de sürekli evlerinde duş ve elektrikli zil olduğunu
söylüyordu. Annem, Yaver Efendi’nin Kudüs’ten getirdiği ve aile içinde
“Ana” ismiyle hatırlanan bir kahve
takımını halen saklar. Yaver Efendi’nin zenginliğinin “sırrı” da anlatılır.
Annesi “Kalıncı Ana” Sis – Kozan’nın hali vakti yerinde ailelerinden
Paşabezyanların evinde çamaşırcıydı. Paşabezyanların kızı Hripsime, 21
yaşındaydı ve o dönem için “evde kalmış” sayılırdı. Bu kızı, çamaşırcının güzel
yüzlü, yapılı oğlu Krikor’la evlendirme fikri böyle doğmuştu. Evlendikten sonra
Krikor hızla belli bir zenginlik sahibi olur ve girişimci ruhu sayesinde kısa
zamanda maddi durumunu daha da iyileştirerek Sis – Kozan’ın önde gelen
tüccarlarından biri olur.
Garip bir şekilde, bu evin hikayesiyle ilgilenmeye ve
araştırmaya başlamamla birlikte, bir başka evin, Yaverin Konağı ile dolaylı
olarak ilgili olan bir evin hatırası zihnimde aniden canlanmaya başladı. Bu,
dedem Haçik Mcrkyan Yaveryan’ın Beyrut’ta, demir köprünün karşısındaki eviydi.
Yaver Efendi’nin altı çocuğu, Yeranuhi, Zaruhi, Hayguhi, Haçik, Misak ve Nubar
bu evde toplanırlardı. O zamanlar çoğu Beyrut’ta yaşardı ve çocuklarıyla,
torunlarıyla Paskalya’yı, yeni yılı hep birlikte kutlarlardı. Evin bir
duvarında, evin ikonu haline gelmiş olan Yaver Efendi’nin büyük ve renkli bir
portresi asılıydı. Beyrut bir şekilde Sis – Kozan’ın yerine geçmişti, aile
ocağının ateşi sönmemişti, herkes biraradaydı ve hayat tüm hızıyla devam
ediyordu.
1970’lerde başlayan Lübnan iç savaşı, büyük aile hayatını
sürdüren birçokları için olduğu gibi, bizler için de, tam bir bir felaket
olacaktı. Silahlı çatışmalar bu renkli aile ortamına büyük bir darbe
indirecekti. Yaver Efendi’nin çocukları, torunları, torunlarının çocukları
birbirinden ayrılacak ve her biri başka bir yöne doğru gidecekti. Marsilya, Los
Angeles, Nis, San Francisco, Paris, Montreal, Berlin… Çok azı Beyrut’ta
kalacaktı. Çatışmaların yoğun olduğu günlerde bir bombanın dedemin evini
vurması ise bu felaketin doruk noktası olacaktı. Ev, Sis – Kozan’dan kalan eşyaları,
fotoğrafları, Yaver Efendi’nin duvarda asılı resmini ve daha birçok şeyi de
alarak yanıp kül olacaktı…
Dedemin yanmış ve yıkıntı haldeki evi bugün olduğu gibi
duruyor. Beyrut’a her gittiğimde, evin önünden geçerken içimi derin bir acı
kaplıyor. Büyük bir ihtimalle o da diğer tüm eski Beyrut evlerinin kaderini
paylaşacak, bir gün yıkılacak yerine yeni bir bina yapılacak. Bu ev benim için
Lübnan’daki iç savaşın en zor ve en ağır dönemlerini yaşadığım felaketin
tanığıdır.
Yaverin Konağı’nın da Sis – Kozan’daki durumu da farklı
değil. Hatta bence orası felaketin başladığı yerdir… Devami var...
1 yorum:
Muhteşem bir hikaye (gerçek hikaye)
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.