Kazım Gündoğan, "Keşişin Torunları: Dersimli
Ermeniler" konuşmasıyla 3 Şubat 2016'da Tarih Vakfı'nın konuğu olacak! “Keşiş’in Torunları-Dersimli Ermeniler-1”
kitabında, gerek 1895 kırımı gerekse de 1915 Ermeni Tertelesi’nde, Dersim'de
Ermeni halkının hem mülkiyetinin el değiştirmesi hem de dilini, dinini ve kültürel
bütünlüğünü yitirmesi, yaşadıkları topraklardan sürülmesi gerçeğinin peşine
düşülüyor. Dersimli Ermenilerin önemli bir kısmı yaşamlarını kurtarıyorlar
belki ama mülkiyetlerini, inançlarını ve sosyal statülerini meselesi” olduğunun
ipuçlarını veriyor.
“Dersim’in Kayıp Kızları-Tertele Çeneku” kitabını Nezahat
Gündoğan ile birlikte yazan, “İki Tutam Saç- Dersim’in Kayıp Kızları” ve “Hay
Way Zaman” belgesel filmlerinin yapımcısı, araştırmacı Kazım kaybediyorlar.
Terteleden kurtulan Ermeniler Dersim'de değişik aşiretlerin yanında var olma
mücadelesi veriyorlar ve bir tanığın ifadesiyle, sahibi oldukları topraklarda
"maraba" oluyorlar... Çalışma, 1937-38 Dersim Tertelesi’nden sağ
çıkan Vanklı ve Zımekli Hıristiyan Ermenilerin öykülerinden oluşuyor. 1915
Tertelesi’nden sonra Dersim’de kurumsal varlığı korunabilen tek ibadet yeri
olan Halvori Surp Garabed manastırı bombalanarak yıkılıyor. Köydeki Aleviler ve
Keşişin sülalesi katlediliyor ve tesadüfen kurtulan az sayıdaki aile fertleri
de Türkiye'nin değişik yerlerine sürgüne gönderiliyor. Bu çalışmada söz konusu
bireylerin öyküleri toplanıp gün ışığına çıkarıldı. Kaybedilmiş bu Hıristiyan
topluluğun üyeleri Isparta, İzmir, Dersim, Bolu, İstanbul, Almanya ve Fransa’da
bulundu, görüşmeler yapıldı. Tertele öncesi yaşamları, Tertele süreci, sürgün
ve zorunlu iskân dönemi, Türkleştirme, İslamlaştırma, Alevileşme süreçlerine
dair hatırlamaları ve yaşama tutunma biçimleri kaydedilerek birer belgeye
dönüştürüldü. Dersim, Osmanlı devleti için bir sorundu. Cumhuriyet Devleti de
Dersim’i sorun görmeye devam etti/ediyor. Devletin tüm halkları Türkleştirme ve
Sünni-İslamlaştırma politikası, yaklaşık 20 yıl (1926-1947) boyunca Dersim'de
son derece planlı ve acımasızca uygulandı. Bu kitaba konu olan araştırma
sürecinde, 1926 yılından itibaren uygulanmaya başlanan Şark Islahat Planı'nın
1947, hatta yer yer 1950 yılına kadar merkezi olarak uygulandığı çok net olarak
görülmektedir. “Keşiş'in Torunları” bir bakıma devletin Dersim meselesi içinde
özel bir “Dersimli Ermeniler”. Gündoğan bu çalışmayla okuru Dersim’in bir başka
gerçekliğiyle buluşturuyor.
Kazım Gündoğan Tarih Vakfı’nda gerçekleştireceği konuşmada,
kitabında izini sürdüğü tarihi gerçekleri yeniden ele alacak.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.