Bu askerler henüz 20’li yaşlarda… Bazıları ilk kez
geçtiğimiz Bahar ayında savaştı. Dağlık Karabağ Cumhuriyeti askerleriyle Azerbaycan
arasında yeniden başlayan çatışmalar 30 yıldır süren anlaşmazlığı yeniden
alevlendirdi.Aram Yegoryan, Ermeni Asker: ‘‘Biz kendi yurdumuzu, ailemizi ve
burada yaşayanları koruyoruz.’‘
Sovyet Rusya döneminde daha çok Ermenilerin yaşadığı
ancak Azerbaycan’a ait bu Güney Kafkas bölgesi, 1991 yılında bağımsızlığını
ilan etti.
Savaş dönemi boyunca 25 bin kişi hayatını kaybetti ve
yaklaşık bir milyon kişi evlerini terk etti. 1994 yılında Ermeni ordusunun
zaferi sonrası ateşkes ilan edildi. O dönemden itibaren iki taraf arası olaylar
devam etti.
Bölgenin kuzeyinde bulunan sınır hattı denilen yerde
geçtiğimiz Nisan ayında çatışmalar yeniden başladı. Uzun süren sessizlik yerini
silah seslerine bıraktı.
euronews: ‘‘Bu siperlerin dışına çıkmamız yasak. Diğer
tarafta sadece 100 metre ötede Azerbaycanlı askerler var. Ateşkese rağmen orada
gece gündüz nöbet tutuyorlar.’‘
Nisan ayında Ermenistan’dan gelen birçok gönüllü asker
sözde Dağlık Karabağ Ordusu’nu Azerbaycan’dan gelecek her türlü saldırıya karşı
koruyacağı teminatını verdi.
Sevak Sardaryan, Kuzey Cephesi Komutanı: ‘‘1994’teki
antlaşmadan beri karşı taraf devamlı ateşkesi ihlal ediyor. Nisan ayındaki
çatışmayı onlar başlattı. Aslında tekrar başlamamaları için hiçbir neden yok.
Biz bu saldırılara iyi hazırlandık. Direnişimiz çok daha güçlü olacak.’‘
Cephenin hemen ilerisinde Ermeni Köyü Taliş bulunuyor.
Burası 1990’daki savaşta önemli rol oynamış. Geçtiğimiz Nisan ayındaki savaşta
burası da vurulan yerler arasında… Köyde oturanlar tahliye edilmiş.
Anlatılanlara göre evlerinden çıkmayı reddeden 3 kişi hayatını kaybetmiş.
Garik bize bu köyde bulunan evini gösteriyor.
Garik Ohanyan, Taliş Sakini: ‘‘İşte benim evim… Burayı
inşa etmek için 20 yıl uğraştım. Tam 20 yıl. Burada dokuz kişi yaşıyorduk.’‘
‘‘Bakın hiçbir şey kalmamış. Her şey yıkılmış. Ne
yapacağımı bilmiyorum.’‘
Garik şimdi komşu köye sığınmış. Annesi, karısı ve beş
çocuğuyla buradaki bir akrabalarında kalıyorlar. Yaşam şartları zor ancak kendi
evlerine gitmeye korkuyorlar.
Amalya Ohanyan, Garik’in Annesi: ‘‘Bir çocuğum daha vardı
ve savaşta öldü. Bunun için bana emekli maaşı bağladılar. Diğer oğlumun da beş
çocuğu bulunuyor. Şimdi ne yapacağız bilmiyoruz. Buraya sıkışıp kaldık.’‘
Garik Ohanyan, Taliş Sakini: ‘‘Bugüne kadar köyden sadece
1992 yılında kaçmıştık. Şimdi savaşın yeniden çıkacağını düşünüyoruz. Her zaman
silah sesleri oluyor. Biz barış yanlısı bir çözüm istiyoruz.’‘
Şimdi cephenin diğer tarafına, Azerbaycan’a gidiyoruz.
Ancak oraya doğrudan gitmek imkansız. Dağlık Karabağ Bölgesi ile Azerbaycan
arası tüm yollar kapatılmış.
Az önce çekim yaptığımız Taliş Köyü, şu anda geldiğimiz
ve Azerbaycan askerlerinin nöbet tuttuğu Terter Bölgesi’ne sadece 15 kilometre
uzaklıkta… Ancak buraya varmak için öncelikle Erivan’a, oradan Gürcistan’a,
ardından da Azerbaycan’ın başkenti Bakü’ye gidiyoruz.
Buradan da Dağlık Karabağ‘ın Azerbaycan tarafı cephesine
gitmek için uzun bir yol bizi bekliyor.
Burada da Azerbaycanlı askerler tetikte bekliyor. Ermeni
askerler buraya sadece birkaç yüz metre ötede…
Ermenilerden geri alınan bir tepenin üzerindeyiz. Taliş
Köyü buradan çok net bir şekilde görülüyor.
Azerbancan Ordusu ise son yaşanan çatışmalarda tetiği ilk
çeken tarafın Ermeniler olduğunu söylüyor.
Valen Rajabov,Yüzbaşı Azerbaycan Ordusu: ‘‘Nisan ayındaki
çatışmalar bu sebeple çıktı. Düşman taciz ateşi başlattı. Bu sebeple ordumuz da
buna karşılık verdi. Ordumuz tamamen profesyonel, dayanıklı ve çok güçlü.
Düşmana tek karış toprak bile vermeyeceğiz.
En yakın Azerbaycan Köyü’ne doğru gidiyoruz. Nisan
ayındaki çatışmalarda sivillere bir şey olmamış ancak tahribat oldukça büyük.
Köylüler evlerini hızlı bir şekilde onarıp geri dönmüşler. Devlet de tadilat
çalışmalarına destek veriyor.
euronews: ‘‘Burası Nisan ayında tamamıyla yıkılan
evlerden biri… Bu köyde 200’den fazla ev zarar görmüş. Ancak üç ay sonra
neredeyse her yerde tadilat yapılmış. Anlatılanlara göre bu ev, iki füze
tarafından vurulmuş.’‘
Sovyet dönemi Azerbaycan ve Ermeniler arası ilişkiler
iyiymiş. Örneğin bu ev Ermeniler tarafından inşa edilmiş. Ancak şimdi iki taraf
arasındaki husumet had safhada…
Nasraddin Mustafayev, Tapkarakoyunlu Köyü Sakini:‘‘Su
kaynakları Ermenilerin tarafında. Biz de oraya bizi görmesinler diye gece gidip
su alıyoruz. Su almaya giderken birçok insanımız öldürüldü.’‘
Taliş‘deki herkes savaş yeniden başlayacak diye korkuyor.
Faik Mustafayev: ‘‘Dağlık Karabağ bölgesi bizim tek
hedefimiz. Ancak Ermeniler hiçbir şekilde anlaşmaya yanaşmıyor. Onlara kimin
yardım ettiğini ve arkalarında kimler olduğunu biliyoruz. Bu olayların bitmesi
için tek çıkış yolu muhaberedir’‘
Rusya tarafından yönetilen Minsk grubu ve Birleşik
Devletler ve Fransa önderliğindeki Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı
savaşı sonlandırmak için bazı müzakereler başlatmış. Ancak kalıcı bir çözüm
bulunamamış.
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti’nin bağımsızlığı ve Hankendi
şehrindeki kurumlar uluslararası düzeyde tanınmıyor.
Uluslararası kamuoyu tarafından tanınmaması sebebiyle
yatırımcıları çekmek için bölgede büyük bir uğraş var. Ermeni diasporası ve
Erivan hükumeti bu nedenle buraya yardım ediyor. Tarım sektörü bölgenin en
önemli gelir kaynağı durumunda…
Dağlık Karabağ bölgesinin en büyük gıda şirketine
uğruyoruz. Burada üretilen ürünlerin yüzde 85’i yurt dışına ihraç ediliyor.
Siyasi engeller sebebiyle bölgedeki yerel ürünler yurt dışındaki pazarlara Ermenistan’daki
şirketler üzerinden ulaşıyor.
Armen Tsaturyan, Artsah Meyve Fabrikası Müdürü: ‘‘Dağlık
Karabağ bölgesi uluslararası çapta tanınmadığı için ürünlerimizi doğrudan yurt
dışına ihraç edemiyoruz. Bu sebeple bazı iş ortakları bulmak zorundayız.’‘
Bu ürünlerin hangi ülkelere satıldığını soruyoruz.
Armen Tsaturyan, Artsah Meyve Fabrikası Müdürü: ‘‘Hayır
bunu size söyleyemem.’‘
euronews: ‘‘Neden? Siyasi sebepler yüzünden mi?’‘
Armen Tsaturyan, Artsah Meyve Fabrikası Müdürü: “Evet, iş
ortaklarımız bunu istemez.’‘
Ürünlerin gittiği ülkeler Dağlık Karabağ‘ı resmi olarak
tanımıyor. Paketlerin üzerindeki adreste Ermenistan yazıyor. Ancak şirketin
ismi ürünün geldiği bölgeyi ele veriyor: Artsah… Yani Dağlık Karabağ bölgesinde
bir şehir…
Dağlık Karabağ‘ın uluslararası arenada ülke olarak
tanınması Karen ve ailesi için de çok önemli… Karen, karısı ve küçük çocuğuyla
Azerbaycan’da 1988 yılında yaşanan Sumgayıt Olayları’ndan sonra Hankendi’ye
taşınmış.
Karen Matevosyan, Hankendi Sakini: ‘‘Durum gerçekten de çok
kötüydü. İnsanları canlı canlı yakıp kadınlara ve bazı çocuklara tecavüz
ettiler. Sumgayıt’ta üç gün boyunca yaşadığımız olayların hiç kimsenin başına
gelmesini istemem. En kötü düşmanıma bile…’‘
Karen ve ailesi Dağlık Karabağ dışında yaşamayı hiç düşünmüyor.
Çünkü burası onların atalarının ve kendilerinin ana vatanı… Nisan ayındaki
savaşta oğulları cepheye gitmek zorunda kalmış.
Karen Matevosyan, Hankendi Sakini: ‘‘Azerbaycan’ın
yapabileceği tek iyi şey bağımsızlığı tanımaları olabilir. Onlar ‘nasıl istiyorsanız
öyle yaşayın’ diyebilirler. Biz de aynı şeyi söyleyebiliriz. Böylece daha da
yakınlaşır ve iki bağımsız ülke oluruz. Böyle bir tanınma olmazsa, mevcut durum
100 yıl hatta 200 yıl kadar uzayabilir. Biz de baskı altında yaşarız ve
birbirimizi anlayamayız.’‘
Ancak Karabağ‘ın bağımsızlığının tanınması Bakü hükumeti
için tahayyül edilemez bir durum. İlham Aliyev yönetimi en fazla bu bölgeye
özerklik verebilir.
Ayrıca Karabağ‘da bulunan Azerilerin ülkeye dönmesi
isteniyor. Azerbaycan meclisindeki temsilci bize çözümün nasıl şekilde
sonuçlanırsa sonuçlansın barışçıl yöntemlerle yapılması gerektiğini belirtiyor.
Rovşan Rzayev, Azerbaycan Meclisi Üyesi: ‘‘Barış görüşmelerini
başlatmak, toprakları işgal edilmiş olan Azerbaycan’ın elinde olan bir şey.
Azerbaycan’ın topraklarının yüzde 20’si işgal edildi. Elbette Azerbaycan bu
durumu asla kabul etmeyecek. Bu toprakların bize geri verilmesi gerekiyor.’‘
Ağdam Bölgesi’ndeki Kuzanlı şehrine gidiyoruz. Bu bölge
Dağlık Karabağ‘a komşu olup 90’lı yıllarda çıkan olaylarda Ermeniler tarafından
işgal edilmiş. Azerbaycan’ın saldırı riskini azaltmak için…
Şu anda Ağdam Bölgesi’nin sadece yüzde 20’lik bir kısmı
Azerbaycan kontrolü altında bulunuyor.
Dağlık Karabağ bölgesinden çıkartılan yaklaşık 50 bin
Azerbaycanlı buraya yerleşmiş ve yerel nüfusun yarısını oluşturuyor. Bu durum
zaten zayıf olan bölge ekonomisine büyük bir yük getirmiş.
İşsizlik bölgede çok yaygın. Özellikle de devletten
yardım alan mülteciler arasında…
Aga Zeynalov, Ağdam Bölgesi Kaymakam Vekili: ‘‘Burada hiç
fabrika yok. Bu sebeple yerel sanayi kurulamıyor çünkü burası riskli bir bölge.
Hiçbir şirket buraya gelip yatırım yapmıyor.’‘
1993 yılında köylerinden çıkartılan Eldar ve karısı
Mazali çocuklarını bu evde büyütmüş.
Burada geçici olarak yaşamlarını sürdürüyorlar. Tek
arzuları eskiden yaşadıkları vatanlarına geri dönmek. Bu aile tesellisi mümkün
olmayan bir de tecrübe yaşamış. Asker olan çocuklarından bir tanesi iki sene
önceki çatışmada şehit düşmüş.
Eldar Ahmedov, Kuzanlı Köyü Sakini, Şehit Babası:
‘‘Yaşadığımız topraklar özgürlüğüne kavuşursa askerlerimizin ölümü anlam
kazanacak. Bu topraklar şehitlerimizin kanıyla sulandı. Bu yurt özgür olursa,
şehitlerimizin ruhu da şad olur. Onlar boşuna ölmediler.’‘
Mazali Ahmedov, Kuzanlı Köyü Sakini, Şehit Annesi:* ‘‘Tek
isteğim, diğer çocuklarımın hayatta kalması ve güvende olmaları…’‘
Hankendi’ye geri dönüyoruz. TUMO Geçlik Merkezi, Dağlık
Karabağ‘da yaşayan gençlerin dünyaya açılmasını amaçlıyor. Okuldan sonra
atölyelerde yapılan çalışmalar, gençlerin kendilerini geliştirmesine yardımcı
oluyor.
Samvel amcasını çatışmalarda kaybetmiş. Bu olay onun ilk
projesine ilham kaynağı olmuş. Ermeni askerlerin hayatlarına adanan bir
fotoğraf sergisi…
Samvel Sargsyan, Hankendi TUMO Geçlik Merkezi Öğrencisi:
‘‘Ben halkın bu fotoğraflar vesilesiyle gücümüzü ve düşüncelerimizi
anlamalarını istiyorum. Bu askerler her zaman hazırlar bunu görsünler. Olumsuz
olanları değil, onların sadece olumlu tarafını göstermek istedim. Ben kötü
şeyler de gördüm, ancak iyi şeyleri göstermek istiyorum.’‘
Cephenin her iki tarafında da Dağlık Karabağ‘da çıkan
çatışmaların izleri çocukların zihinlerine kazınıyor.
Örneğin Azerbaycan’ın Ağdam bölgesindeki bu futbol
karşılaşması çatışmalarda ölen bir komutanın anısını yaşatmak için yapılıyor.
Şinasi ve arkadaşları birlikte iyi vakit geçiriyorlar.
Şinasi Edilli, Kuzanlı Sakini: ‘‘Askerlerimize
ihtiyacımız var. Onlar olmasaydı burada güven içinde yaşayamazdık. Şundan
eminim ki işgal edilen topraklarımızı askerlerimiz tekrar geri alacak ve
özgürlüğüne kavuşturacak. Onlarla gurur duyuyoruz. Onlar her zaman bizi
korur.’‘
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.