Yaşadığı dönemin en önemli Ermeni yazarlarından biri olan
Zabel Yesayan'ın "Hokis Aksoryal" yani "Sürgün Ruhum"
kitabı yaklaşık bir asır sonra eser sahibinin doğduğu şehirde yayımlandı.
Mehmet Fatih Uslu tarafından Türkçeye kazandırılan kitap Aras Yayıncılık
tarafından basıldı. 5 Şubat 1878'de İstanbul'un Üsküdar semtinde doğan,
Sorbonne'da ders alarak üniversiteye ilk giden Ermeni kadın olan Zabel
Yesayan'ın (doğduğu zamanki adıyla Zabel Hovhannesyan) ismi her geçen gün
Türkiye'de daha fazla anılır/bilinir oluyor. Bunun tek nedeni onun Ermeni
Soykırımı'nın başlangıcı sayılan 24 Nisan 1915'te tutuklanması istenen
entelektüellerden biri olması değil. O listede yer alan tek kadın olan
Yesayan'ın kitaplarının Türkçe yayımlanmasının da önemli bir yeri var.
Aras Yayıncılık Yesayan'ı ilk olarak Lerna Ekmekçioğlu ve
Melissa Bilal'in hazırladığı "Bir Adalet Feryadı: Osmanlı'dan Türkiye'ye
Beş Ermeni Feminist Yazar" kitabı ile Türkçe okura tanıttı. Ardındansa
kitaplarını birer birer Türkçeye kazandırmaya başladı. Önce Kayuş Gavrilof
Çalıkman çevirisi ile 1909 yılında Adana ve çevresindeki Ermeni katliamlarını
anlatan "Averagneru Meç", "Yıkıntılar Arasında" adıyla
yayımlandı. Ardındansa Mehmet Fatih Uslu çevirileri ile diğer kitaplar
birbirini takip etti. İlki "Meliha Nuri Hanım" oldu. Kitap,
Türkiye'de son üç yıldır -belki de hiç olmadığı kadar- popüler olan bir konuyla
ilgiliydi: Çanakkale Savaşı... Gelibolu Hastanesi'nde gönüllü olarak hemşirelik
yapan seçkin bir ailenin kızının kaleminden dökülenlerden oluşuyordu. İkinci
kitap ise ilk kez Viyana'da 1922 yılında basılan "Hokis Aksoryal". Ya
da Türkçe çevirisi ile "Sürgün Ruhum"...
Osmanlı'nın son günlerinde yaşayanların, sanat, toplum ve
anavatan ile ilişkileri üzerine hararetli bir tartışma yürüten "Sürgün
Ruhum" uzun yıllar yurtdışında yaşamış İstanbullu Ermeni ressam Emma'nın
memleketine dönüşü ile başlıyor. İç hesaplaşmaları ve yaşadığı güçlükler
kendisini takip ediyor.
"Bir halden diğerine geçişte ara devirler yok"
Kitap daha başında bu toprakların nasıl da yaklaşık 100
yıldır değişmediğini ortaya koyan bir cümleyi sunuyor okurlarına: "Bu
memleket insanı şaşkına çevirecek derecede beklenmedik hallerin memleketi ve
sanki bir halden diğerine geçişte ara devirler yok. Her şey ya çok iyi, ya çok
fena."
Emma resimlerine bakanın "genç bir kadını, onun
fiziki şahsiyetini değil, ruhunu daima sarmış olan o ıstırabı ve sıla özlemini
fark etmelerini" istese de bunun için ümitvar olup olamayacağını sorgular.
Çünkü insanlar sanattan çok siyaset konuşmaktadır. Hatta her şey siyaset
tarafından belirlenmektedir. İhtilal muhalifi hareket, Kilikya katliamları ve
yeni bir Türk-Ermeni anlaşması gündemdedir.
Emma çevresi tarafından "Burada resmi yapılmaya
değer güzel bir tabiat ve başka pek çok şey var. Cemiyetimizin taze kuvvetlere
ihtiyacı var" diye karşılanır ancak bu beklenti ile sarsılır...
"Adeta asırlardan beri tahakküm ve esaret altında inleyen halkın kurtuluş
çığlıklarından birini atmakla yükümlü" olduğunu hisseder.
Doğduğu ülkeye fiziken dönse de hayranı olduğu Tanielyan
Hanımefendi'nin sözlerindeki gibi sürgünde kalmaya mahkumdur aslında. Pek çok
kişinin bugün de hissettiği gibi...
"Biliyorsunuz değil mi, böyledir... diye devam etti,
sanki yabancı ve uzak bir memleketteki sürgünleriz. Biz doğduğumuz ülkede
sürgünüz, zira halkımızın müşterek hayatının etrafımızda yaratacağı o
atmosferden mahrumuz... Yalnız narin ve ince iplerle bağlıyız öz
yurdumuza."
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.