****
Uzun süreden beri devam eden savaş ve operasyonlarla
gündemde olan El Bab, 1915’te Ermeniler için de gerçek bir ölüm durağı olmuştu.
"Agos" gazetesi, Columbia Üniversitesi’nde misafir öğretim üyesi
olarak görev yapan araştırmacı Khatchig Mouradian'ın, sözkonusu dönem ile
ilgili hazırlamakta olduğu makalenin bir bölümünü yayınladı.
Bundan tam 101 yıl önce El-Bab kasabası yakınlarındaki
bir toplama kampına varan Hovhannes Khacherian ile oraya getirilen diğer
Ermenilerin çektiği çilelerini, kayıplarını ve direnişini anlatan makale şöyle:
"İlk tehcir ve katliam dalgasından kurtulan
Ermeniler, Halep'in kuzeydoğusundaki El-Bab'a Mayıs 1915 gibi erken bir vakitte
vardılar. Yetkililer tarafından kurulan bu toplama kampı en büyük kamplardan
biriydi: Çöle yapılan sürgünlerin başlıca geçit noktası olan kampa, aktif
olduğu 1915-1916 yılları arasında yüz binlerce insan kapatıldı.
21 Temmuz'a gelindiğinde çoğunluğu Zeytun, Maraş, Haçin
ve civar köylerden yola çıkarılmış 1466 sürgün El-Bab'a yerleştirilmişti.
Sonbaharın ilk yağmurlarıyla birlikte kamp sefalete sürüklenmeye başladı. Killi
bir arazi üzerinde bulunan El-Bab bir bataklığa dönüşmüştü; zemin yağmuru
ememiyordu. Soykırımdan kurtulanlardan biri olan ve yolu El-Bab'tan geçmiş
Hagop Seropian anılarında şöyle yazmıştı: “Uçsuz bucaksız bir alanda bulunan
Ermeni sürgünlerin kampı gözlerimizin önünde belirmişti. Durum kelimelerle
anlatılacak gibi değildi. Gece yağan yağmur kampı göle çevirmişti. Su
insanların dizine kadar geliyordu, tüm eşyaları suya batmıştı. İçlerinde hiçbir
enerji kalmamış olan insanlar pisliğin, balçığın, açlığın ve hastalığın içinde
kıpırdamadan duruyorlardı... Geceki yağmur ve fırtına yüzünden çökmüş
çadırların altında binlerce kişi hareket edemez halde paçavraların üzerinde,
sonsuz bir ıstırapla uzanıyordu. Ne Kızıl Haç, ne yardım eli, ne de umut
vardı...”
Bir kere kar bile yağmıştı. Khacherian 1916 yılının Şubat ayında bir
sabah uyanıp kampın ince bir kar örtüsüyle kaplandığını görüşünü hatırlıyordu.
“Açlıkta pençeleşen, açıkta ve hasta olan insanların isteyeceği son şey buydu.”
Yaşam ve ölüm
Kamp yarı açıktı. Yerli halk bir şeyler satmak, satın
almak veya sadece kadın ve çocukları kaçırmak için kampa girebiliyordu. Gece
baskınlarıyla gelip bir şeyler çaldıkları ve insanları kaçırdıkları da oluyordu;
jandarmaysa onları sadece izlemekle yetiniyor, hatta bazen ganimetten pay alma
karşılığında kurbanlara zarar veren bu insanlara yardım ve yataklık yapıyordu.
Çok az yiyecek vardı ve çaresizlik binlerce insanı ölü
hayvanlar da dahil olmak üzere ne bulurlarsa yemeye itiyordu. Kamp sakinleri
paslı metallerle hayvan kemiklerinden et kazıyordu. “Sık sık et için kavga
ediyor ve buldukları etleri pişirmeden yiyorlardı. Isınmak veya bozulmuş eti
pişirmek için ateş yakabilenler şanslı sayılıyordu,” diye anlatıyor Andonian.
Çocuklarını doyuramayan bazı Ermeniler onları başkalarına
verdiler. Kurtulanlardan biri olan
Verjin Tingirian, El-Bab'da tifüs kaptıktan sonra çocuğunu verme kararı
almıştı. “Aç, susuz ve açıktaydık. Bunlar yetmezmiş gibi bir de tifüs çıktı.
Ben de hastalandım ve kızımla ilgilenecek kimse yoktu. Sonumun ölüm olacağını
düşünerek, o sırada yanıma yanaşan bir Arap'a kızımı isteyerek verdim,” diye
anlatıyordu. Bu kız ve oğlan çocuklarından birçoğu onları alanlar tarafından
satılmış veya El-Bab sokaklarında öylece kaderlerine terk edilmişlerdi.
1915 yılının Kasım ayında, sabahın erken saatlerinde
El-Bab'a gelen Peder Dacad Arslanyan
ürpertici bir görüntüyle karşılaşmıştı: “Yağmurdan göle dönmüş bir arazide
binlerce çadır çamurun ve suyun üzerine kurulmuştu. Çadırların ucunda ölmüş
veya ölmekte olan insanlar yatıyordu. O kadar çoklardı ki, hükümet tarafından
ölüleri gömmek için görevlendirilenler yetişemiyordu.” Kamptaki tüm rahiplerin
ya hasta ya da ölmüş olduğunu öğrenen
Peder Dacad Arslanyan duruma el atmış, “kampın etrafını ateş gibi
kuşatan” tifüs yüzünden her gün ölen 350-400 insanı gömmek için kaymakamdan
yardım talep etmişti. Yetkililer kampa 50 mezarcı ve süreci izlemesi için bir
şef yollamıştı. Mezar kazıcıları iki gruba ayrılmıştı. Gruplardan biri her
sabah rahiple birlikte 5 bin çadırı gezerek dışarı konmuş cesetleri toplarken,
diğer grup da kampın dışında mezarlıkta mezar kazıyordu. Öğleden sonra cesetler
mezarlığa taşınıp gömüldü. Peder Dacad, “Aralık 1915 ile Ocak-Şubat 1916
arasında yaklaşık 36-40 bin insan bu şekilde gömüldü,” diye anlatıyordu.
Çöle yeniden tehcir
1916 yılının başlarında kamp bekçileri yeniden tehcir
sürecini hızlandırdı; erkekleri, kadınları ve çocukları sopalarla dövüyorlardı.
Khacherian'ın anlattığına göre, “Hadi kalkın, çadırları yıkın, burada kimse
kalmayacak!” diye bağırıyorlardı. El-Bab'da tek bir Ermeni bile kalmayacaktı.
El-Bab cehenneminden sağ çıkan birçok sürgün, Meskene'den Der Zor ve ötesine
uzanan, Fırat Nehri boylarındaki toplama kamplarına gönderiliyordu. Bu kamplar
da Mart 1916 itibariyle boşaltılmış ve sürgünler Der Zor'a doğru yürümüştü.
1916 yazında, o ana kadar hayatta kalmayı başarabilmiş 200 bin kadar Ermeni,
haydutların da desteğini alan jandarma güçleri tarafından katledildi.
Halep'ten bildiren Almanya konsolosu vekili Hoffmann,
Ağustos ayının sonuna gelindiğinde “Halep'ten Der Zor'a giden yolun nispeten
sakin” olduğunu yazmıştı. “Meskene'den uzakta olan kamplarda yaşayanların
sayısı önemli ölçüde azaltıldı. Der Zor'da yalnızca birkaç zanaatkar kaldı ki onlar
da birlikler için çalışıyor. Sadece 8 hafta önce bu kampta binlerce insan
vardı.” Hoffmann'a göre, kamplara kapatılan veya bölgedeki evlere yerleştirilen
insanlar “ortadan kaybolmuştu”. Der Zor'dan misyonerlere mektuplar ve kartlar
yollayan Ermeniler de sessizliğe gömülmüştü ve Harput'taki ABD konsolosu Leslie
A. Davis bu konuda şöyle yazmıştı: “Bu da demek oluyor ki orada yaşanan
katliama dair duyduğumuz dedikodular gerçekmiş.”
Kaynak:
Ermenihaber.am
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.