New York Times’ın uluslararası edisyonu olan
International Herald Tribune’a ABD’li Ermeniler bir ilan vermişler. İlanda
Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün büyük bir boy fotoğrafı var. Deniyor ki “Bir gün
bir Türk lider, Anadolu topraklarında işlenen günahları kabul ederek ulusal
itibara daha iyi hizmet ettiğini görecek kadar iyi bir devlet adamı olacak.
Belki o lider Cumhurbaşkanı Abdullah Gül olur...”Bu ilanı çok önemsedim. Bu
girişim Türkiye’deki değişimin Ermeni diasporasında fark edildiğini,
algılandığını gösteriyor çünkü. Abdullah Gül’ün muhatap seçilmiş olması tesadüf
değil… Liderler neyi ne zaman yaparlar bilemem, ama bir gün bu ülkede 1915’in
kurbanları hak ettikleri saygı ve tanınmaya kavuşacaklar. Çünkü 1915, tıpkı
diğerleri gibi, bizim ortak acımız ve yeni Türkiye ancak doğru bir hafıza ve
yeni bir ahlakla kurulabilir.
***
Mekânı cennet olsun, çok sevdiğim bir büyük amcam vardı.
Nışan Amca babamın yeğeniydi. Lakabı Gömlekçi Nışan’dı. Ben tam bir “hikâye
avcısı” olduğum için, etrafımda –bir şans olarak– çokça bulunan bu ilginç
ihtiyarların paçasından düşmezdim. Anlattıkları hikâyeleri aklıma kazıyordum.
Hepsi de ülkenin en zor dönemlerinde yaşamışlardı. 1915’i görenler vardı
aralarında. Onların bilgeliğinden çok etkileniyordum. Ayaklı bir tarih
kumbarası gibi geziyorlar, değer buldukları kişilere altın değerindeki
hikâyelerini gözleri bazen ışıldayarak, bazen sönerek anlatıyorlardı. Ben de emanete
hıyanet etmedim doğrusu, iki roman çıktı o hikâyelerden.
Nışan Usta Tokat’ta kuyumculuk öğrenmişti. Öyle böyle
değil, çok iyi usta olmuştu. İstanbul’a gelmiş ama kendi deyimiyle “Altına
gümüşü katıp satamam, bana göre değil bu iş” deyip askerde öğrendiği
gömlekçilikte karar kılmıştı. Hâli vakti yerinde olsa okuyacak, ama bu mümkün
değil. O da, Nazilerden kaçan ve 1933’teki üniversite reformu çerçevesinde
İstanbul Üniversitesi’nde istihdam edilen Hirsch, Neumark, Schwartz gibi büyük
hocaların derslerine giriyor, dışarıdan. Dersleri o kadar yakından takip
ediyor, o kadar dâhil ve hâkim ki, onu gerçekten öğrenci zannediyorlar.
Galatasaray Hamamı’nın sokağındaki küçük dükkânı
entelektüel bir uğrak yeri oluyor kısa zamanda. Müşterileri arasında
konsoloslar, diplomatlar ve politikacılar da var. Onlarla ateşli siyasi
tartışmalar yapıyor sık sık. Türk siyasetçilerle 1915’i de konuşuyorlar tabii.
Bana bir gün şöyle demişti: “Oğlum, 1915’te neyin nasıl
ve niçin olduğunu herkes çok iyi bilir. Konuştuğum siyasetçilerden bir tanesi
bile anlattıklarıma yalan demedi. Hepsi de şahsi konuşmalarında 1915’i kabul
ederler. Çok üzgün olduklarını da söylerler ve öyledir de. Ama şunu da
eklerler, ‘Bunu asla resmî olarak söyleyemeyiz. Devletin siyaseti budur, kabul
edilemez...’”
Sadece siyasiler değil tabii. Mesela 1915 kurbanları, tam
da bu tarife uyduğu halde Necip Fazıl Kısakürek Son Devrin Din Mazlumları
kitabına bu trajediyi dâhil edememiştir. Etseydi, Başbakan Erdoğan Dersim
özründe bu kitabı referans gösterebilir miydi, ya da zaten Ermeni algısı
Müslümanlarda üstat sayesinde farklı mı gelişirdi bilinmez. Bir yüzleşememe
trajedisinin yükünü, böyle riskli bir kitabı 43 yıl önce yazabilmiş bir insana
yıkacak değilim. Ama 1915 işte böyle yakıcı, kalpten ve hafızadan ötelenmiş
tehlikeli bir mevzudur.
Lakin Türkiye bugün çok daha ileri bir noktada. Biz yeni
nesil Ermeniler, ninelerimizden, babalarımızdan çok daha şanslıyız. Şimdi bize
normal, hatta çok yetersiz geliyor olsa da, 24 Nisan’ın gün gelip de İstanbul
başta olmak üzere bu ülkenin muhtelif yerlerinde anılacağını Nışan Amca’ya
söyleseydim, aklımdan zorum olduğunu söylerdi belki. Bunun Hrant’ın ve Sevag’ın
öldürüldüğü aynı zamanlarda yaşanması belki onun da kafasını karıştırırdı,
bilinmez.
New York Times’ın uluslararası edisyonu olan
International Herald Tribune’a ABD’li Ermeniler bir ilan vermişler. İlanda
Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün büyük bir boy fotoğrafı var. Deniyor ki “Bir gün
bir Türk lider, Anadolu topraklarında işlenen günahları kabul ederek ulusal
itibara daha iyi hizmet ettiğini görecek kadar iyi bir devlet adamı olacak.
Belki o lider Cumhurbaşkanı Abdullah Gül olur...”
Bu ilanı çok önemsedim. Bu girişim Türkiye’deki değişimin
Ermeni diasporasında fark edildiğini, algılandığını gösteriyor çünkü. Abdullah
Gül’ün muhatap seçilmiş olması tesadüf değil. Gül, Ermeni açılımında inisiyatif
alarak çok çaba sarf etti. Erdoğan gibi, Gül de Enverist-Kemalist paradigmanın
dışına çıkmaya çalışan önemli bir lider. Nasıl ki, yavaş yavaş da olsa
Türkiye’deki diaspora algısındaki topyekûncu, ayrımcı bakış çözülüyorsa,
“Türklerle diyalog yapılamaz, Türkiye’de hiçbir şey değişmez” algısı da
diasporada değişmeye başlamış. Bu ilanı Türkiye, sonuçlarından bağımsız olarak
iyi tahlil etmeli, karşılığını doğru vermeli. Diasporanın yüzüncü yıla doğru
diyalog konusunda adım atmasının ne kadar zor olduğunu teslim ederek.
Bunun yanında Radikal’den Tarık Işık’a konuşan AK
Parti’nin kurucu kadrosundan İstanbul Milletvekili İsmet Uçma da, 1915’te
yapılan tehcirin trajik bir soy sürgün olduğunu söyleyerek bireysel olarak özür
diledi: “Bütün bu yaşananların sorumlusu biz değiliz, İttihat ve Terakki’dir.
Ama ‘Biz sizden geçmişimizde yaşanan bazı olaylardan dolayı özür diliyoruz’
sözünü söyleyebilmemiz gerekiyor. Bu özrü ben şahsen ‘soy sürgün’ için de
söylerim.”
İsmet Uçma’nın karşısına İdris Naim Şahin’i, Dersim
özrünün karşısına Erdoğan’ın “Afedersiniz ne Yahudiliğimiz, ne Ermeniliğimiz ne
de Rumluğumuz kaldı” sözlerini koyup elde var sıfır sonucuna ulaşabilirsiniz.
Burun kıvırmak veya imkânları görmek bizim elimizde. Türkler, özellikle de
mütedeyyin kesimler, hafızalarını geriye doğru temizlerken karşılarına çıkan
1915 felaketini vicdani bir zemine oturtma gerekliliğinin, bu çelişkinin
sürdürülemezliğinin farkına varıyorlar. Doksan yıllık bir zehirlenme sürecinden
sonra böyle yakıcı mevzularda ilerlemek o kadar kolay değil.
Liderler neyi ne zaman yaparlar bilemem, ama bir gün bu
ülkede 1915’in kurbanları hak ettikleri saygı ve tanınmaya kavuşacaklar. Çünkü
1915, tıpkı diğerleri gibi, bizim ortak acımız ve yeni Türkiye ancak doğru bir
hafıza ve yeni bir ahlakla kurulabilir.
mesayan@markaresayan.com
Taraf, 26.04.2012
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.