Doğumunun 143. ve Ölümünün 77. Yılında Gomidas Vartabed'in Anısına.

 Soğhomon  Soğhomonyan  (26 Eylül 1869-22Eylül 1935) 

26 Eylül 1869 tarihinde Kütahya`da ,müzisyen  bir aileden doğan Soğhomon Soğhomonyan,1 yaşında annesini,10 yaşında babasını  kaybeder, sadece Türkçe konuşabilen yetim Soğhomon`un sesi çok güzel olduğundan,yaşadığı  yörenin Ermeni bir din adamının aracılığı ile,1881 tarihinde Echdmidzin Kevorkyan Ruhban okuluna eğitim ve öğrenime alır.

1893 yılında  Baş patrik  Katolikos Khrimyan Hayrig (Mıgırdiç Khrimyan) zamanında,GOMİDAS  Apeğa(önrahip) unvanı ile bu okuldan mezun olur,aynı yılın sonbaharında mezun olduğu ruhban okuluna müzik öğretmeni Kara-Murza dan boşalan müzik öğretmenliği  görevine atanır,1895 yılında Vartabed (Rahip=Gözetmen) rütbesine  yükselen Gomidas Echdmiazin manastırın kalıcı ruhanisi olur:

Halk müziğini ve antik enstrümanları, koro,orkestra ve kilisede kullanan ilk müzisyen olan Gomidas,Anadolu ve özellikle Ermeni halk müziğini ve ezgilerini yerinde incelemek ,araştırmak ,yorumlamak ve tanıtmak için Anadolu'yu, Kafkasya'yı, Balkanları ,Avrupa'yı dolaşır:

1896 yılında ,müzik eğitimi için Berlin Üniversitesine kaydolur,çok başarılı  üniversite  öğrencilik yıllarından sonra,1899 da <Müzikoloji Doktoru> unvanı ile mezun olur, mezuniyetinden hemen sonra Ermenistan`a dönerek,zamana göre bir yenilik olan,çok sesli(polifonik) koro çalışmalarına derhal  başlar:

1905 de Tiflis,1906 da tekrar Almanya`ya,daha sonraları Paris`e geçen Gomidas Vartabed,zamanın ünlü kültür merkezlerinin salonlarında,Anadolu ve Ermeni halk müziği ezgileri,Ermeni Kilise müziğini  konserler vererek batılılara tanıtıp ünlenir,batı müzik otoritelerinin ve basının dikkatlerini çekerek yakın ilgi görür:

Gomidas her gittiği yerde Anadolu ve Ermeni halk müziği ve Ermeni kilise müziği ve ilahiler ile çalışmalar ve incelemeler yaptı,çeşitli  orkestralar ve korolar kurdu, en önemli eserlerinden biri de kendisine özgü <Badarak İlahileri>(Kilise ayini ilahileri=şaragan)nin besteleri dir, Gomidas kendine özgü makam  ve üslup`u ile <Otantikliğin Sesi> olarak tanındı,keman dörtlüsü için hazırladığı besteleri ve derlemeleri Avrupa'da, Rusya`da ve İran`da çok beğeni ve ün kazandı:

Gomidas  Vartabed`ın kurduğu ,300 kişilik,ünlü<Gusan Korosu> uzun yıllar Ermeni müzik dünyasına canlı bir renk katmıştır :

Ömrü boyunca dini eğitim görmüş sadece müzikle uğraşmış,yaşadığı toprağın kültürüne inkar edilemez katkıları olmuş,toprağının müziğini en derin köklerine kadar araştırmış ,o müziği ,otantik bir şekilde süslemiş,geliştirmiş  büyük  bir müzik dehası Gomidas Vartabed ,24 Nisan 1915 de  234 Ermeni aydını ile birlikte tutuklanır,Çankırı`ya sürgüne  gönderilir,çalışmaları,eserleri  tahrip edilir,notaları  yakılır,Halide Edip Adıvar`ın girişim ve çabaları ile 8 Mayıs 1915 de İstanbul`a geri gönderilir,sürgünde yaşadıkları,onda  onarılamaz yaralar açar ve ruh sağlığını bozar,1915 da İstanbul  La Paıx Hastanesi Psikiyatri  kliniğinde tedavi altina alınır daha sonra 1916 yılında tedavisinin devami için Paris`e  Psikiyatri kliniğine  gönderilir :

 22 Ekim 1935 günü,Anadolu  ve Ermeni müziğinin  parlayan güneşi, doğduğu  toprağı örten gök kubbeden başka bir yabancı  gök kubbe altında ,vatanından çok uzak bir yerde,battı: Gomidas Vartabed Paris teki  bu klinikte öldü:

Birçok araştırmacı müzikologlar,Anadolu otantik halk türkülerinin  şifrelerini çözen ve bu temponun halı ve kilim dokuma temposu  olduğunu ilk söyleyenin ve  Anadolu'da kullanılan bir çok ilkel alet temposunun müziğe uyarlandığı  teorisini ortaya atanın  Gomidas Vartabed olduğuna dair bilgilere, Berlin Üniversitesi  Müzik bölümün 1899 tarihli  kayıtlarında ,rastlandığını söylenmekteler,diğer bir deyişle  Gomidas  Vartabed  Anadolu`ya ait her türlü sesi müziğe uyarlayip  türküye dönüştürmüştür diyebiliriz:

Türk Halk müziğine büyük katkıları olan Gomidas Vartabed`in besteleri   eserleri ve derlemeleri,Türk Halk müziği dalında ünlü bir çok sanatçılar  tarafından, Gomidas`in ismi anılmadan kullanılmış ve bu eserlerin    kendi öz eserleriyimiş gibi tanıtılmıştir:

 1915 in 24 Nisan ındaki, 234 Ermeni aydınların  zorunlu sürgünün  simgesi olan Gomidas Vartabed`in büstü ,anıt olarak, Paris'te bir bulvarı süslemektedir,Erivan`da , anısına ,bir anıt  ve < Gomidas > adıyla  konservatuar  vardır,ayrıca  birçok  Ermeni yerleşim  bölgelerinde,adıyla anılan  korolar  kurulmuştur.

Kendisini  rahmetle anar, unutulmaz hatırası  önünde saygı ile eğiliriz.

                                                               

                                                               Dr.med.Sarkis Adam / sarkis_adam@yahoo.de