Adına “Ermeni tehciri” dediler. Resmi söylemde adı
böyleydi. Sonra “sözde Ermeni soykırımı” oldu. Ermeniler için bunun adı “Ermeni
Soykırım”ıydı. Doğrusu neydi? 1915’de Ermenilere ne oldu?
Doğrusunu yaşayan bilirdi. Pek söylemeseler de önce o
kara günlerde sağ kalabilmiş, siyahlar giyinen büyük annelerimizden öğrendik ne
olduğunu.
Anne, babalarımızın isim ve din bölümlerinin “tashih”li
olduğunu ve bu sayede, dayatılmış kimlikle hayatta kalabildiklerini öğrendik.
Kimimiz bir Müslüman’ın sahiplendiği, koruduğu kimimiz tehcir yollarında sağ
kurtulabilen, kimimiz tesadüfen hayatta kalanların çocukları, torunları
olduğumuzu öğrendik.
Doğduğumuz, çocukluğumuzun geçtiği yerlerdeki yıkık
kiliseleri, camiye dönüştürülen, sinema, depo, işyeri… olarak kullanılan
kiliseleri gördüğümüzde onları yapanlara, kullananlara ne olduğunu öğrendik.
Okuduğumuz devlet okulunun eski Ermeni Okulu olduğunu,
görkemli, resmi binaların, güzel
evlerin, mahallelerin Ermenilerden kalma olduğunu, yaşadığımız yöredeki birçok
ismin Ermenice olduğunu öğrendik. Yazılı tarihten bu yana varlığı bilinen bir
halkın, binlerce okul ve kiliselerinin, bir milyondan fazla mülk ve servetlerinin
el değiştirdiğini öğrendik.
Tekirdağ’dan Urfa’ya, Antalya’dan, Samsun’a, Konya’dan
Trabzon’a 12-13 milyon nüfuslu coğrafyada; bir buçuk iki milyon Ermeni’nin
(sonra da Rumların ve Yahudilerin) topraklarından kopartıldığını öğrendik. Aynı
takvimde, aynı nedenlerle, aynı şekilde şiddetin, açlığın, hastalığın,
tecavüzün, zulmün, ölümün harmanlanarak Osmanlının etnik/dinsel haritasının
değiştirildiğini, Doğudaki asi Ermenilerin göç ettirildiği söyleminin ayıplı
bir yalan olduğunu öğrendik.
Kısaca dinledik, gördük, okuduk; 1915’in, Osmanlı
topraklarını Müslüman olmayan kadim halklarından arındırıp, (Bakanın bile
söylediği gibi) ulus-devlet inşasına başlanması olduğunu, “Tehcir” dediklerinin
resmi söylem olduğunu, “sözde soykırım” dediklerinin “Ermeni soykırımı”
olduğunu öğrendik
Bin yıllık birlikteliği sonlandıran sebep neydi?
Osmanlının küçülmesiyle kaybedilen toprakların Müslüman
ahalisi için geride kalan Osmanlı toprağı “Anavatandır.” Anavatanda çok uluslu,
çok dinli, çok kültürlü bir devlet yerine tek dinli, tek kültürlü yeni bir
ulus- devlet modeli benimsenir. 1912’de Balkan Savaşı yenilgisi ve göçleriyle
hız kazanır.
Bu modelde Müslüman olmayan kimliklerin yeri yoktur.
Amaca ulaşmak için uygun ortamın oluşturulması gerekiyordu. Bu da
sağlanır.(örneklerini görüp, bildiğimiz bir şeydi bu.) İttihat milliyetçiliği
karşı milliyetçiliği besler. İstenen olmuş, Doğudaki asi Ermeniler denilerek
tüm bölgelerdeki Ermenilerin yok edilmesi için start verilir. Balkan
Savaşı’ndan sonra 1915 ve sonrası süreci başlar.
1915’de 5-6 aylık kısa sürede, bir toplum nasıl yok
edildi?
Mehmed Tal’at posta-telgraf memurluğu ve müdürlüğünden
sonra Tal’at Paşa ve Nazır Tal’at olduktan sonra Şubat 1915’de tekrar telgrafın
başına geçer.
Bu defa görevi önemli ve gizlidir. İttihatçılar “Doğudaki
asi Ermeniler” dedikleri grupları bir süredir İç Anadolu’ya sevk ediliyordu.
Şimdi, Osmanlının tüm vilayet ve mutasarrıflıklarındaki Ermenilerin sevki
kararlaştırılmıştı.. Sevkiyatın yönü, Teşkilatı Mahsusa önderliğinde! Suriye
çölleriydi.
Tal’at Paşa’nın en büyük güvencesi eski mesleğiydi.
Telgrafın başına tekrar geçer. Görevi, mors alfabesini şifreli emirlere
dönüştürmektir. Görevini sistemli ve hatasız uygulamalıydı.
24 Nisan 1915’tarihiyle simgelenen bu süreci, “Osmanlı
Arşivi Daire Başkanlığı Osmanlı Belgelerinde Ermeniler 1915-1920” isimli
kitaptaki, altlarında “Nazır Tal’at”
imzalı şifreli telgraflardan izleyelim.
Önce, tüm Anadolu’yu ve Trakya’yı içeren sevk yerleri,
köylere varana dek Ermenilerin sayıları tespit edilir. Sevk emirleri ve
kafilelerin güzergahları, nasıl gidecekleri, toplama merkezleri, kız ve erkek
çocukların, genç kız ve kadınların ne yapılacağı, ihtida edenlerin (dönmelerin)
durumu, Ermenilerden boşalan yerlere kimlerin yerleştirileceği şifreli
telgraflarla yerel yöneticilere emredilir. Yerel yönetimlerden merkeze
gereğinin yapıldığına dair yine şifreli cevap telgrafları, geride kalan
mülklerin, eşyaların ne olacağı, sevk kararını uygulamayan yerel yöneticilerin
Divan-ı Harb’de yargılanacaklarını vs. tüm bunları ve diğer emirleri, cevapları
şifreli telgraflardan öğreniyoruz.
Tehcirin ayak sesleri 1915’in Şubat ayından itibaren
işitilmeye başlar. Resmi görevdeki Ermenilerin görevlerine son verilmiş,
askerdeki (1891-1892-1893 doğumlu) Ermeniler ve seferberlik nedeniyle sonradan
askere davet edilenler silahsızlandırılmış; yol, köprü yapımında, yük
taşımacılığında kullanılmış ve bu askerlerden bir daha haber alınamamıştır.
24 Nisan 1915’de ne oldu?
Toplu sürgünlerden önce toplum başsız kalmalıdır.
Ermenilerin ileri gelenleri, önderleri, aydınları, vekilleri, vakıf başkanları,
kısaca toplumun elitleri ve kimi yerde 15 yaşın üzerindeki erkekler tutuklanır.
İç Anadolu’ya, Ankara’ya, Konya’ya ön sürgünler başlar. Onlardan da bir daha
haber alınmaz.
Tepkiler ölçülmüş ve 24 Nisan gecesi İstanbul’da da
tutuklamalar başlamıştır. İlk önce 180 kişi tutuklanmış, o gece 235’e, sonra bu
sayı 2345 kişiye ulaşmış ve davam etmiştir. İçlerinde altı ayan meclisi üyesi
ile on iki milletvekilinden (ikisi hariç) onunun da bulunduğu ilk tutuklananlar
24 Nisan Cumartesi gecesinden itibaren Sirkeci Demirkapı’da askeri kışlada ve
Kadıköy’de eski hal binasında toplanır. (1941’de askerlik adı altında –nafıa-
amele taburları için toplanan 25’den 45 yaşa kadar, baba oğul, 12 bin kadar
gayrimüslim asker ve 1942’de Varlık Vergisi’nin Aşkale, Sivrihisar sürgünleri
de orada toplanmışlardı.) Ertesi gün hava karardıktan sonra Haydarpaşa’ya sevk
edilirler.
Sonrasını aşağıdaki şifreli ve gizli telgraftan takip
edelim.
Bab-ı Ali Dahiliye Nezareti
Ankara Vilayeti’ne
Hususi: 3063-8
Şifre Müstacel ve mahrem (acele ve gizli)
Bu akşam zevali (bitimi) onu yirmi üç geçe Haydarpaşa’dan
hareket edecek yetmiş sekiz numorolu trene irkab olunacak (binecek) ve öbür gün
saat sekizde Ankara’ya vasıl olacak (ulaşacak) trenle (…) yetmiş beş kişilik
kuvvet refakatinde oraya 180 Ermeni komitecileri rüesası (ileri gelenleri) ve
burada ikametlerinde
mahsur görülen Ermeniler sevk olunacaktır.
Bunlardan altmış-yetmiş kadar eşhası (kişiyi) dünkü şifre
ile yazıldığı veçhile (gibi) Ayaş askeri deposunda taht-ı tevkifte (tutuklu)
kalacaklar ve yüz kadarı da beray-ı ikamet (ikamet için) Ankara tarikiyle
(yoluyla) Kengiri’ye (Çankırı’ya) sevk edilecektir. Ayaş’a sevk edileceklerin Sincanköy istasyonunda ihzar
(hazır) olunacak kuvvetle doğruca mezkur (bahsi geçen) istasyonda tefrik
olunarak (ayrılarak) Ayaş’a gönderilmesi ve yahut cümlesinin Ankara’ya celp
ettirilecek (getirilerek) oradan iki postaya ayrılmak suretiyle Ayaş ve
Kengiri’ye sevkleri muhafaza ve suhulet cihetinde takdirinize mevdudur
(korunarak uygun koşullarda emanet olarak bırakılması)
12 Nisan 1331 (25
Nisan 1915) Nazır
Tal’at
Ayaş’a gönderilenler gittikleri gün öldürülürler. Tepki
üzerine Çankırı’ya gönderilenlerden (Kütahyalı ünlü besteci, müzikolog, koro
şefi ve rahip) Gomidas ve Karagözyan (7
Mayıs günü NazırTal’at imzalı şifreli telgrafla) geri gönderilirler. 10 Mayıs
tarihli telgrafla da Ayaş’a ve Çankırı’ya gönderilen ve mezar taşları bile
olmayanların kimlik bilgileri istenir.
20 Mayıs 1915 gecesinde ise yarım kalan görev tamamlanır.
(31 Mart Olayında Talat Paşa’yı saklamış olan Osmanlı Meclisi’nin önde gelen
ismi, insan hakları savunucusu, gazeteci, hukukçu, Osmanlı Anayasasını
yapanlardan) Kirkor Zohrap tutuklamaların durdurulması için Talat Paşanın
yanındadır. Yemek yerler, tavla oynarlar, gece geç vakte kadar kalır, öpüşerek
ayrılırlar. Tal’at, Zohrab’ın tutuklama emrini önceden imzalamıştır. O gece
tutuklanır. Ertesi gün (Meclisin önde gelen diğer isimi, Erzurum Milletvekili
Vartkes Serengülyan’nla) Haydarpaşa’dan ölüm yolculuğu başlar. Urfa, Diyarbakır
yolunda Şeytan Deresi denen yerde Teşkilat-ı Mahsusa’ya bağlı çete reisi Çerkez
Ahmet tarafından 19 Temmuz 1915’de başları kesilip öldürülürler. Onlar Ayaş,
Çankırı yolcusu değillerdi. Bir adım geri atmak vardır ama amaçtan dönmek
yoktur.
Ön tutuklama ve öldürülmelerden sonra başsız, öndersiz
kalan, yaşlı erkeklerden, kadın ve çocuklardan oluşan toplumun sevki! artık kolaydır.
Erzurum’dan başlamış olan toplu sevkiyatlar Nazır Tal’at imzalı şifreli
telgraflarla bir program dahilinde hızla yayılır.
Adana(Kozan) Ankara, Amasya(Merzifon), Aydın, Antakya,
Adapazarı, Bolu, Gemlik, Bilecik, Bitlis, Bursa, Canik (Sinop), Çanakkale,
Çankırı. Çorum. Diyarbakır, Edirne, Eskişehir(Sivrihisar) Erzurum(Erzincan)
İzmit, Ordu, Kastamonu, Kayseri, Afyon Karahisar, Konya, Kütahya, Elazğ
(Malatya, Arapkir), Maraş, Niğde, Samsun, Sivas (Tokat), Yozgat, Trabzon,
Tekirdağ, Urfa, Van, Halep, Rakka, Zor, Kerek, Havran, Musul…insanın insana
yaptığı tarihim en büyük zulmüne tanık olur.
Bu uygulamaların bir yasal dayanağı, gerekçesi olmalıydı.
27 Mayıs 1915’de konuya ilişkin geçici
bir kanun çıkartılır. 15 Eylül 1915’de
Meclis-i Mebusan’ın onayından sonra kalıcı yasa haline dönüşür.). 30
Mayıs 1915’de Meclis-i Vükela (Bakanlar
Kurulu) aynı içerikteki gündemini görüşüp, karara bağlar. Uzun uzadıya,
bildiğimiz gerekçelerin sıralandığı karar metni günümüz Türkçesiyle özet olarak
aşağıdaki gibidir.
Meclis-i Vükela Müzakeratına Mahsus Zabıtname
(Bakanlar kurulu karar metni)
Hulasa-ı Meali
Sıra numrosu
198/163
(…) Düşmanla işbirliği yapmak, masum halkı katletmek ve
isyan çıkartmak gibi zararlı faaliyetlerde bulunan Ermenilerin Musul, Der-Zor,
Halep ve Suriye’nin Güneyine sevkleri için, Dahiliye Nezareti’nin
(Bakanlığının) (…) teklifi oy birliğiyle kabul edilir.
Ve aşağıdaki tarih ve sıra numarasıyla tutanağa
geçirilir.
17 Mayıs 1333
(30 Mayıs 1915) Meclis-i Vükela
Mazbatası
Sonuç
Meclis Kararının ne anlama geldiği uygulamadan altı, yedi
ay sonra net olarak anlaşılır. Bu sürede, bu toprakların kadim bir toplumu
Ermeni oldukları için göz göre göre yok oldu. Bunun adı sözlük tanımıyla
“soykırım”dır. Türk Dil Kurumu Büyük Sözlük’de
“soykırım” sözcüğü “Bir insan topluluğunu ulusal, dinsel vb. sebeplerle
yok etme.” şeklinde tanımlıyor.
Müslüman ve Türk olmayanlar İstanbul’da toplanır.
Babalarımızın ve bizlerin tanık olduğu azınlık karşıtı politikalar sonucunda
bugün genel nüfus içerisindeki oranları binde bir olur. Sonuçta amaca
ulaşılmıştır, Anadolu ve Trakya’nın etnik/dinsel haritası değişmiştir.
Yervant Özuzun
(yervanto@gmail.com)
Not: Şifreli telgrafların günümüz Türkçesiyle kısaltılmış
bir kısmı aşağıdadır.
*Konya'ya Ermeni Sevkinin Durdurulması Bundan Sonra
Halep, Zor ve Urfa Cihetlerine Sevkleri
24 Nisan 1915 Şifre Nr.52/51
Zeytun ve Maraş civarından şimdiye kadar Konya'ya
gönderilenlerden başka Ermeni sevk edilmemesi, bundan sonra gönderileceklerin
Halep, Zor ve Urfa'ya sevk edilmelerine dair Dahiliye Nezareti'nden Dördüncü
Ordu Kumandanlığı'na şifre telgraf.
*Haydarpaşa'dan Trenle Gönderilen Ermenilerin Ayaş ve
Çankırı'ya Sevkleri
25 Nisan 1915
Haydarpaşa'dan trenle gönderilen yüz seksen Ermeni'den
bir kısmının Ayaş'ta tutuklu olarak kalmaları, yüz kadarının da Çankırı'ya sevk
edilmeleri ve muhafazaları hususunda Dahiliye Nezareti'nden Ankara Vilâyeti'ne
şifre telgraf
*Ayaş ve Çankırı'da Bulunan Ermenilerin Künye ve
Sanatlarını Gösterir Defterlerin Tanzimi
10 Mayıs 1915 Şifre Nr.52/282
Ayaş'ta tutuklu bulunan ve Çankırı'ya sürülen Ermenilerin
isimlerini, künye ve sanatlarını İstanbul'daki ikamet yerlerini ve doğum
yerlerini gösterir defterin düzenlenerek gönderilmesi hususunda Dahiliye Nezareti'nden
Ankara ve Kastamonu vilâyetlerine şifre telgraf.
*Haçin, Dörtyol v.s.'den Çıkarılan Ermenilerin Sayısı ve
Gönderildikleri Yerler
12 Mayıs 1915 Şifre Nr. 52/297
Haçin, Dörtyol, v.s.'den şimdiye kadar çıkarılan
Ermenilerin miktarına ve nerelere sevk edildiklerine dair Dahiliye Nezareti'nden
Adana Vilâyeti'ne şifre telgraf
*Ermeni Köyleri Boşalttırıldıkça Mevcut Durum Hakkında
Bilgi Verilmesi
25 Mayıs 1915 Şifre Nr. 53/85
Ermeni köyleri boşalttırıldıkça bunların miktarı, köyün
ismi ve gittikleri yerler hakkında bilgi verilmesine dair Dahiliye Nezareti'nden
Adana, Halep, Erzurum, Van, Bitlis vilâyetlerine şifre telgraf.
*Sürgün Edilen Ermenilerin Borçlarının Alınmayacağı
1 Haziran 1915 Şifre Nr.53/152
Sürgün edilen Ermenilerin borçlarının alınmayacağına
dair, Dahiliye Nezareti'nden Maraş Mutasarrıflığı'na şifre telgraf.
*Ezine'de Bulunan 500 Ermeni'nin Orada Bulunmasının Uygun
Olmadığı ve Başka Yerlere Sevkleri
8 Haziran 1915 Şifre Nr.53/295
Ezine'de bulunan 500 Ermeni'den komitelere mensup
olanların yakalanması ve diğerlerinin de liva dahilinde uygun bir yer bulunursa
oraya, bulunamazsa Karesi'ye sevklerinin uygun olacağı yolunda Dahiliye
Nezareti'nden Kal‘a-i Sultaniye Mutasarrıflığı'na şifre telgraf.
*Develi'den Aksaray'a Gönderilen Ermeniler
9 Haziran 1915 Şifre Nr. 53/303
Develi'nin Küçük İncesu köyünden Ermenilerin Aksaray'a
gitmek üzere yola çıkarıldığına dair Kayseri Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne
şifre telgraf.
*Sevk Edilen Ermenilerin Durumlarının Tahkiki
17 Haziran 1915 Şifre Nr. 54/39
Maraş ve sair yerlerden vilâyetin güneydoğusuna sevk
edilmek üzere gönderilen Ermenilerden bir kısmının vilâyet merkezinde
bırakıldıkları haberinin tahkikine dair Dahiliye Nezareti'nden Halep
Vilâyeti'ne şifre telgraf.
*Ermeni Ahalinin Sevk Yerlerinin Bildirilmesi
24 Haziran 1915 Şifre Nr. 54/84
Tahliyesi kararlaştırılan, Ermenilerle meskûn köy ve
kasaba ahalisinin isim ve miktarlarının ve nerelere sevk edileceklerinin
bildirilmesine dair Dahiliye Nezareti'nden Mamuretülaziz, Trabzon, Sivas
vilâyetleriyle Canik Mutasarrıflığı'na şifre telgraf.
*Ermeni Çocuklarının Yetimhanelere Yerleştirilmesi
26 Haziran 1915 Şifre Nr. 54/136
Yerleri değiştirilen veya uzaklaştırılan Ermenilerin
küçük çocuklarının yetimhanelere yerleştirilmeleri için, münasip bina bulunup
bulunamayacağının ve ne kadar çocuk olduğunun bildirilmesine dair Maarif-i
Umumiye Nezareti'nden Diyarbakır, Adana, Trabzon, Sivas, Bitlis, Van ve sair
vilâyetlere çekilen şifre tel.
*Mültecilerin Ermeni Köylerinde İskânı
27 Haziran 1915 Şifre Nr. 54/202
Mültecilerin boşaltılan köylere yerleştirilmelerine dair
Dahiliye Nezareti'nden Mamuretülaziz Vilâyeti'ne çekilen şifre telgraf.
*Sevk Edilen Ermeniler Hakkında Yeterli Malumat
Bulunmadığı
28 Haziran 1915 Şifre Nr. 54/226
Sevk edilmeye başlanan Ermenilerin, nereden nereye ve ne
kadar sevkleri bilinmediğinden, gerekli malumatın gönderilmesine dair Dahiliye Nezareti'nden
Trabzon, Sivas, Mamuretülaziz ve Diyarbakır vilâyetleriyle Canik
Mutasarrıflığı'na şifre telgraf.
*Ordu, Perşembe, Ulubey, Görele, Tirebolu, Sürmene ve
Trabzon'dan Sevk Edilen Ermeniler
1 Temmuz 1915 Şifre Nr. 54/276
Ordu, Perşembe, Ulubey, Görele, Sürmene, Tirebolu ve
Trabzon'dan sevk edilen Ermenilerle, meydana gelen olaylara dair Trabzon
Valiliği'nden Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*İhtida Eden Ermenilerin Sevki
1 Temmuz 1915 Şifre Nr.54/406
Sevk olunan Ermenilerin memleketlerinde kalmak için ihtida
ettikleri anlaşıldığından, ihtidalarına bakılmaksızın belirlenen yerlere sevk
edilmelerine dair Dahiliye Nezareti'nden çeşitli vilâyet ve mutasarrıflıklara
şifre telgraf.
*Sevk olunan Ermenilerin Yerlerinin İsimlerinin
Bildirilmesi
12 Temmuz 1915 Şifre Nr. 54/412
Çıkarılan Ermenilerin miktarlarıyla çıkarıldıkları
mahallerin isimleri ve tahliye edilen mahallere muhacir iskânı hakkında malumat
verilmesine dair Dahiliye Nezareti'nden çeşitli vilâyetlere şifre telgraf.
*İhtida Eden Ermenilerin de Uzaklaştırılmaları
13 Temmuz 1915 Şifre Nr. 54/427
İhtida eden Ermenilerin de uzaklaştırılmalarına devam
olunması hakkında Dahiliye Nezareti'nden Kayseri Mutasarrıflığı'na gönderilen
şifre telgraf.
*Ermeni Askerlerinin Amele Taburlarına Sevki
13 Temmuz 1915 Şifre Nr. 54/429
Güvenilir olmayan Ermeni askerlerinin istihdamları ve
dahile sevk olunmamaları hakkında emir verilmediği, aksine mahsurlu bir kısım
Ermenilerin yol hizmetinde çalıştırılacaklarına dair Dahiliye Nezareti'nden
Canik Mutasarrıflığı'na şifre telgraf.
*Erkekleri Olmayan Ermeni Aileleri ile Küçük Çocukların
Tevzii
9 Ağustos 1915 Şifre Nr. 54-A325
Erkekleri olmayan Ermeni ailelerinin büyük şehirlere
tevzi edilmemeleri, kimsesiz çocukların İslâm karyelerine dağıtılabileceğine
dair Dahiliye Nezareti'nden Halep Valiliği'ne şifre telgraf.
*Bitlis ve Muş Ermenilerinin Sevki
17 Ağustos 1915 Şifre Nr. 55/5
Bitlis ve Muş Ermenilerinin belirlenen yerlere sevkleri
Başkumandanlığa bildirildiğinden gereğinin yapılmasına dair Dahiliye Nezareti'nden
Bitlis Vilâyeti'ne şifre telgraf.
*İhtida Eden Ermeni Kızlarının Evlendirilmeleri
18 Ağustos 1915 Şifre Nr. 55/92
İhtida eden Ermeni kızlarının herhangi bir su-i istimale
meydan verilmeden Müslümanlarla evlendirilmelerinin uygun olduğuna dair
Dahiliye Nezareti'nden Niğde Mutasarrıflığı'na şifre telgraf.
*Yozgat, Kırşehir, Haymana, Nallıhan ve Sungurlu'da
Bulunan Ermenilerle Ankara'dan Sevk edilen Ermeniler.
17 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/66
Ankara'dan sevk edilenlerle Halep ve Zor'a sevk edilecek
Ermenilerin ve Yozgat, Kırşehir, Haymana, Nallıhan ve Sungurlu'da bulunan
Ermenilerin miktarına dair Ankara Valiliği'nden Dahiliye Nezareti'ne şifre
telgraf.
*İzmit'ten Sevk Edilen Ermeniler
17 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/67
İzmit'ten sevk edilen Ermenilerin miktarına ve liva
dahilindeki istasyonlarda toplanmış Ermeni olmadığına dair İzmit
Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Eskişehir'den Sevk Edilen Ermeniler
17 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/15
Civarda bulunan Ermenilerin sevk edildiğine dair
Eskişehir Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Kayseri'den Sevk Edilen Ermeniler
18 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/75
Kayseri'den sevk edilen Ermenilere ait belge
*(Afyon)Karahisar ve Çay'dan Ermenilerin Sevki
18 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/73
Karahisar'dan sevk edilen Ermenilerle Karahisar ve Çay
istasyonlarındaki Ermenilerin vagon bulundukça Konya'ya sevk edileceği, askerî
sevkiyat dolayısıyla Konya için vagon alınamadığı,buna mukabil Ermenilerin
buraya gelmekte olduğu hususlarında Karahisar Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne
şifre telgraf.
*Eskişehir'den Sevk Edilen Ermeniler
18 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/72
Eskişehir'de istasyon civarındaki Ermenilerin sevk
edildiğine, yollarda Ermeni olmadığına ve liva dahilindeki ihracı gereken Ermenilerin
hepsinin sevk edildiğine dair Eskişehir Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne
şifre telgraf.
*Diyarbakır'dan Sevk Edilen Ermeniler ve Sevk Edilecek
Ermeni Kalmadığı
18 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/71
Diyarbakır'da sevk edilecek Ermeni kalmadığına, yollarda
Ermeni kafileleri bulunduğuna ve sevk edilenlerin miktarına dair Diyarbakır
Valiliği'nden Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Niğde'de Sevk Edilecek Ermeni Olmadığı
18 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/69
Niğde'de sevk edilecek Ermeni kalmadığına dair Niğde
Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Ermenilerin Musul'a Sevkleri
20 Eylül 1915 Şifre Nr. 56/94
Urfa'ya gelecek Ermenilerin Diyarbakır yoluyla Musul'a
sevklerine dair Dahiliye Nezareti'nden Urfa Mutasarrıflığı'na şifre telgraf.
*Ankara, Kalecik ve Keskin'deki Ermenilerin Sevki
22 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb. 68/79
Ankara'daki Ermenilerin Eskişehir yoluyla sevk edilmekte
olduğuna, Kalecik ve Keskin'deki Ermenilerin çoğunun Müslüman köylere
dağıtılması icap eden kadın ve çocuklar türünden olduğuna dair Ankara Valiliği'nden
Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Karahisâr'dan Sevk Edilecek Ermeniler
22 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/81
Karahisar'da toplanan Ermenilerde bulunan dizanteri
hastalığının, askerlere de geçmesi ihtimali bulunduğundan ve bunların acilen
sevkleri askeri makamlarca istendiğinden trenlerle birlikte yaya ve arabayla da
sevklerine müsaade edilmesine ve
şimdilik Ermeni sevk olunmamasının Eskişehir ve Kütahya mutasarrıflıklarına
bildirilmesine dair Karahisâr Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre
telgraf. Vilâyet dâhilinden ve diğer yerlerden Osmaniye'ye gelen Ermenilerin
sevklerinin olaysız tamamlandığı, halen gelmekte olanların da Haleb'e
sevklerine çalışıldığına dair Osmanlı Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne
şifre telgraf.
*Sivas'tan Sevk Edilen Ermeniler
28 Eylül 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/84
Sivas'tan Cizre'ye sevk edilen ve şu an sevke hazır
Ermenilerin miktarına dair Sivas Valiliği'nden Dahiliye Nezareti'ne şifre
telgraf.
*Cebel-i Bereket ve Dörtyol Ermenilerinin, Tehcir ve
Uzaklaştırılması
11 Ekim 1915 Şifre Nr. 2.Şb. 68/89
Cebel-i Bereket'te meskûn Ermenilerin tehcirine ait
işlemlerin sonuçlandığı, Dörtyol Ermenilerinin istisnasız uzaklaştırıldığına
dair Osmaniye Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
* Konya'dan Sevk Edilen Ermeniler
16 Ekim 1915 Şifre Nr Şb. 68/92
Konya'dan yaya olarak ve trenle sevk edilen Ermenilerin
miktarına dair Konya Valiliği'nden Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Humma ve Dizanteri Dolayısıyla Ölmekte Olan Muhacirlerin
Derhal Hususi Mahallerine Sevkleri
17 Ekim 1915 Şifre Nr. 57/71
Humma ve dizanteri gibi bulaşıcı hastalıklar sebebiyle
Hama'da günde yetmiş seksen kişinin ölmekte olduğu haber alındığından
muhacirlerin yerlerine sevkleri hususunda Dahiliye Nezareti'nden Suriye
Vilâyeti'ne şifre telgraf.
*Kütahya'da, Konya'ya Sevk Edilmek Üzere Bulunan
Ermeniler
18 Ekim 1915 Şifre Nr. 2.Şb.68/93
Kütahya'da bulunan Ermeni muhacirlerle, bunlardan
Konya'ya sevk edilmek üzere bulunanların miktarına dair Kütahya
Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Karahisar ve Çay İstasyonlarında Bulunan Ermeniler
18 Ekim 1915 Şifre Nr. 2.Şb. 68/94
Karahisar ve Çay istasyonlarında bulunan Ermeni
muhacirlerin miktarına dair Karahisar Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne
şifre telgraf.
*Konya'dan Sevk Edilen Ermeniler
23 Ekim 1915 Şifre Nr. 2.Şb. 68/99
Trenler askerî erzak nakliyesine tahsis edildiğinden
Konya'dan Ermeni sevkinin yapılamadığı, yaya olarak gönderilenlerin Karaman ve
Ereğli'de toplandığı,
bugün sevk edilen Ermenilerin miktarı ile Ereğli'de
bulunanların hareketi için gerekli tebligatın yapıldığı hususlarında Konya
Valiliği'nden Dahiliye Nezareti'ne şifre tel..
*Ermeni Sevkiyatında Usulsüzlük Yapan Kaymakamın Azli
25 Ekim 1915 Şifre Nr. 57/116
Aziziye Kaymakamı Hamid Bey'in Ermeni sevkiyatı
sırasındaki usulsüz hareketlerinden dolayı azledilerek Divan-ı Harbe
verilmesine dair Dahiliye Nezareti'nden Sivas Vilâyeti'ne şifre telgraf.
*Evleri Yakılan Müslümanlara Giden Ermenilerin Evlerinin
Verilmesi
27 Ekim 1915 Şifre Nr. 57/140
Evleri yanan Müslümanlara tamir için gerekli paranın,
asilerin emval-i metrukelerinden ödenmesi veya boşalan Ermeni hanelerinden hane
verilmesi hakkında Dahiliye Nezareti'nden Urfa Mutasarrıflığı'na çekilen cevabi
telgraf.
*Halep Yoluyla Zor'a Gelen Ermeniler
31 Ocak 1916 Şifre Nr. 2.Şb.69/5
Zor'a Halep yoluyla bin beş yüz Ermeni geldiğine dair Zor
Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Zor'a Gelen Ayıntab Ve İzmitli Ermeniler
7 Şubat 1916 Şifre Nr. 2.Şb.69/6
Zor'a gelen Ayıntap ve İzmitli Ermenilerin miktarına dair
Zor Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Zor'a Ulaşan Ayıntap, Tekfurdağı, Karahisâr ve Akşehir
Ermeniler
8 Şubat 1916 Şifre Nr. 2.Şb.69/7
Zor'a ulaşan Ayıntap, Tekfurdağı, Karahisar ve Akşehir
Ermenilerini miktarına dair Zor Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre
telgraf.
*Zor'a Gelen İzmit ve Samsunlu Ermeniler
11 Şubat 1916 Şifre Nr. 2.Şb.69/8
Zor'a gelen İzmit ve Samsunlu Ermenilerin miktarına dair
Zor Mutasarrflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Zor'a Gelen Maraş, Bursa ve Adapazar'lı Ermeniler
12 Şubat 1916 12Şifre Nr. 2.Şb. 69/8
Zor'a gelen Maraş, Bursa ve Adapazarlı Ermenilerin
miktarına dair Zor Mutasarrıflığı'ndan Dahiliye Nezareti'ne şifre telgraf.
*Çanakkale'den Çıkan Ermenilerin Değersiz Mallarının
Dağıtılması
12 Kasım 1916 Şifre Nr. 69/25
Çanakkale'den çıkan Ermenilerin değersiz mallarının
Müslüman muhacirlere dağıtılmasına dair Dahiliye Nezareti'nden Kale-i Sultaniye
Mutasarrıflığı'na şifre tel.
*İzmir'den Gönderilen Komitecilerin Maraş'a Sevkleri
13 Kasım 1916 Şifre Nr. 69/260
İzmir'den gönderilen komiteci Ermenilerin Adana yoluyla
Maraş'a sevklerine dair Dahiliye Nezareti'nden Karahisar-ı Sahip
Mutasarrıflığı'na şifre telgraf.
*Sevk edilecek Ermenilerin Nerelere Gönderilecekleri
14 Kasım 1916 Şifre Nr. 70/6
Sevk edilecek Ermenilerin nerelere gönderileceklerinin ve
ailelerinin birlikte olup olmadığının bildirilmesi yolunda Dahiliye Nezareti'nden
Kütahya Mutasarrıflığı'na şifreli.
*Ayvalık Civarından Rumların Uzaklaştırılması
1 Aralık 1918 Şifre Nr. Şb.1 9921/11312
Ayvalık civarından Rumların teb'idi hakkında Beşinci Ordu
Müşîri Liman Fon Sanders tarafından verilen takririn takdim edildiğine dair
Harbiye Nezareti'nden Sadaret'e yazılan tezkire.
*Ermeni Çocukları Hakkında Yapılan Muamele
8 Ocak 1919 Şifre Nr. Şb.2 Hususi
31Ermeni kız ve erkek çocuklarının kimlerin yanında
bulundukları ve haklarında ne gibi muamele yapıldığını gösteren listelerin
Dahiliye Nezareti'nden Hariciye Nezareti'ne gönderildiğine dair tezkire.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.