Belçika Ermeni Demokratlar Derneği adına katıldığımız Brüksel Konferansı'nda yüz yıl önceki tarihin dersleriyle mazlum halklar arası birlik ve dayanışmayı teşvik eden mesajlar vermiştik [1]. 1915 öncesi Batı Ermenistan-Kuzey Kürdistan bileşkesine atıfta bulunan ve Kürt aydınlarından o tarihsel gerçekliğe saygılı yaklaşım talep eden bir cümlemiz, daha sonra Radikal yazarı Ayşe Hür'ün yaptığı değinme [2] vesilesiyle, hem kendisine hem bize yönelik haksız suçlamalara yol açtı. Konferans tebliğimizi belki de hiç okumamış bazıları, o sözleri “gelecekte Kürtleri kovma yoluyla büyük bir Ermenistan kurma arzusu”na yordular. Ve tam da duyarlılık beklentimizin tersine etik ölçüleri hiçe sayarak tarihsel Batı Ermenistan gerçekliğini inkara devam ettiler. O coğrafyada Kürtlerin “hancı”, Ermenilerin “yolcu” olduğunu söyleyecek kadar alaya aldılar tarihi.
Bir başka “eleştiri” sahibi Şakir Epözdemir,
Ermenistan-Kürdistan ihtilafı üzerine daha berbat fikirler yürütmüş [4]. Bu
zat-ı muhterem de Ermenileri kendi anavatanında “işgalci” gösterip Kürtlerin
Alpaslan komutasında Türklerle birlikte “haksız işgallere son verdikleri”nden
dem vuruyor. Bir de onun atıfta bulunduğu Ahmet Kahraman'ın “Ayşe Hür Tarihi”
başlıklı yazısı var [5]. Ahmet Bey'in yazdıkları gerçi diğerlerinden daha
usturupludur, ama o da hakkaniyetten uzak ve tarihsel Batı Ermenistan'a dair
dikkat çektiğimiz inkarcılığı örtülü olarak paylaşma durumunda.
Yeni Özgür Politika'nın bir diğer yazarı Yusuf Serhat
Faik (Serhat Bucak), hemen konferans sonrası yazdığı “Brüksel İzlenimleri”
makalesinde, onca olumlu mesajlarımızı es geçerek şöyle diyordu: “Ermeni
katılımcı Hovsep Hayreni’nin sunumunda diaspora Ermenilerinin hiddeti,
Öcalan’ın ilk BDP heyeti ile görüşmesinde dile getirdiği bir cümleye yönelik
tepkisi vardı.” [6] Serhat Bey anlaya anlaya bir tek bunu anlamış ve Türk
medyasından devraldığı allerjik üslupla yalnız böyle bir cümle yansıtmış! Canı
sağolsun. Konferansta pekçok Kürt katılımcı yaptığımız sunumu olumlu
karşılamış, tebrik etmişti. Eleştiri noktalarını yanlış algılayan ve inceden
sitem eden bazıları ise konuştukça daha iyi anlayıp en azından yaklaşımın
dostane olduğunu teslim ettiler.
Konferansta çeşitliliğin daha çok bir imaj olarak
önemsendiğini hissetmekle beraber farklı görüşlerimizle katkı yapmanın yararlı
olduğunu gözlemledik. Ana akım Kürt basınında eleştirel yaklaşımların geriye
itilip “sürece destek” beyanlarının öne çıkarılması problemliydi. Bunu da
bizimle röportaj yapmış muhabirlerle diyalog içinde gidermeye çalıştık. Sonuçta
biraz gecikmeli de olsa görüşlerimiz doğru şekilde yer buldu. Bunun için Fırat
Haber Ajansı'ndan Ali Güler'e ve yaptıkları geniş röportajı eksiksiz yayınlayan
[7] Yeni Özgür Politika'dan Nihal Bayram ile Rıza Aydoğdu'ya teşekkürü borç
biliyoruz.
Burada eleştirisini yapacağım yazıların (Xerzi ve
Epözdemir'in) hasmane ruhunu, konferansta hiç değilse bizim görüştüklerimizden
kimsede görmedik. Uç noktalardaki bu görüşlerle tartışırken onları paylaşmayan
kimselerin üzerlerine alınmamaları gerektiğini özellikle belirtmek isterim.
Ayşe Hür'e ölçüsüz suçlama ve istismar edilen hatalar...
Bize yapılan haksız yüklenmeye geçmeden, bu yazıların ilk
muhatabı olarak Ayşe Hür'e söylenenlerin ölçüsüzlüğüne değinmem gerekir. Xerzi
onun son birkaç yıldır “resmi ideoloji karşıtı (...) duruşunu terk” ederek “tüm
enerjisini (...) mazlum bir halk olan Kürtlere yönelt”tiğini söylemekte.
Dönemin yerli-yabancı gözlemcilerinden yaptığı aktarımlarda geçen sözleri
(hangisinin ne kadar haksız olduğu ayrı mesele) sanki de o söylemiş gibi
“Kürtlere hakaret edercesine kullandığı tabir ve sıfatlardan dolayı kendisine
saygı duymakta zorlanıyoruz” diyor. Son yazısında referans verdiği üç kişiden
ikisinin Hristiyan misyoner, birinin de Ermeni Cismani Meclisi oluşunu onun
'kötü niyet'inin kanıtı olarak değerlendiriyor. “Misyonerlerin... Hristiyan
olmayan milletlere bakış açıları herkesçe bilinmektedir” diyerek, aslında
onlara ilişkin Türk-İslam şovenizminin çizdiği ve bugün bile cinayetlere vesile
ettiği subjektif imajı güçlendiren bir vurgu yapıyor. Onların gerisindeki
devletlerin politik amaçları ne olursa olsun, pek çok misyonerin kendi
inançlarını yaymaya çalışırken hümanist duygularla hareket edip savaş ve barış
koşullarında gönüllü insani yardım faaliyeti yürüttüklerini hatırlatmak
gerekir. Bu faaliyetleri içinden yapmış oldukları gözlem ve tanıklıklar da o
duygudan bağımsız değildir. Ama bakın Xerzi onların tanıklığını neye benzetiyor:
“O yıllarda vücuda gelmiş olayları misyonerlerin ağzından anlatmak, tarihin
gördüğü en büyük soykırımlardan biri olan Ermeni soykırımını, o soykırımda
bizzat rol almış '7 gavur öldürene cennet kapıları ardına kadar açılır' diyen
bağnaz ve radikal sözde bir müslüman din adamının ağzından dinlemekle eşdeğer
değil midir?”. Sanıyorum izan sahibi bir okuyucu için bunda yoruma gerek yok.
Diğer eleştiriciler de Ayşe Hür'ün tarih yazılarını
“montajcılık” filan diye karalıyor. Ama acaba hoşlarına gitmeyen bu konulara
girmese öyle mi diyecek, yoksa takdir mi edeceklerdi? Önceki yazılarını
takdirle karşıladıkları Xerzi'nin “resmi ideoloji karşıtı duruş” sözünden
anlaşılıyor. Peki Kürtlerin o resmi ideolojiyle dirsek temaslarını da
eleştirince o duruştan ayrılmış mı oluyor Ayşe Hür? Çok değişik konularda kısa
kısa ve haftalık periyodlarla yazmanın, derinleşme, özümseme ve doğru analiz
bakımından büyük bir dezavantaj olduğunu belirtmek gerekir. Önemli bir tarihsel
kesitin karakteristik yönlerini bir sayfalık bir yazıda özetlemek de ayrı bir
zorluktur. Kendisi bu makaleleri, geniş kitleler için kolay okunacak türde ve
farkındalık yaratmaya yönelik olarak yazıyor. Toplumsal sorgulayıcılık ve
demokratik bilinç geliştirmeye katkıları inkar edilemez. Bu olumlu yönü yanında
sakıncalarını dile getirmek farklı, itibarsızlaştırmaya dönük kulplar takmak ve
hele de düşmanca niyetler yüklemek farklıdır. Ahmet Kahraman daha sonraki bir
yazısında “tepki”nin dozunu arttırarak şu yakışıksız ve ürkütücü sözleri
sarfetmiş: “Bugünün son notu, aklen ilgisiz, ilintisiz, mantıken birbirinden
uzak olayları ardı ardına monte edip, bundan tarih çıkaran Ayşe Hür’e dair.
"Kürtlerin tepesinde bela olmaya bir tek sen eksiktin" dedirten Ayşe
Hür’e...”
Ayşe Hanım'ın yazdıklarında hatalar doğal olarak var.
Şimdi eleştiri konusu edilen makalesinde benim de katılmadığım şeyler olmuştu
ve bunları kendisine belirterek görüşlerimi paylaştım. Yanlış yansıyan
noktalardan biri “1894 Sason Olayları” başlığıyla işlenen bölümde geçiyordu.
Orada Sasun'dan başlayıp yayılan “toplumlar arası çatışma” tabiri akla genel
bir Kürt-Ermeni boğazlaşması getiriyor, sonraki yıllar ve alanlar
belirtilmediği için de neyi kastettiği muğlak kalıyordu. Gerçekte Sasun
Ermenileri kendi hakları için birkaç yıl yerel ağalara ve merkezi otoriteye
karşı direniş gösterdikten sonra 1894'te
Türk ordusu ve Kürt aşiret güçlerince katliama uğratılmıştı. Başka alanlarda
yaşananlar ise bu lokal olayın bitmesinden bir yıl sonra gündeme gelmiş yaygın
pogromlardı. Abdülhamit'in, kabul etmek zorunda kaldığı Ermeni reform
tasarısını uygulamamak için Ermeni halkına yaşattığı organize katliam, talan,
yakma-yıkma ve din değiştirtme olaylarıydı. Bu saldırıların ağırlıklı bölümü
1895'in son üç ayında, bir kısmı ise 1896 yazı ve güzünde cereyan etmiş,
onlarca şehir ve yüzlerce köyü yarı harabeye çevirmişti. Avrupalı gözlemcilerin
100-150 bin, Ermenilerin 300 bin ile ifade ettikleri ölü sayısı bütün bu
süreçte bir tür Cihad gibi Ermeni halkına estirilen terör ve pogromların toplam
bilançosuydu. Ancak yazısında Ayşe Hür bunlara atıfta bulunmadığı için (gerçi
farkedince internet versiyonunda bir küçük ilaveyle eksiğini gidermeye
çalışmış, ama) okuyucunun o rakamı 1894 Sason katliamıyla ilgili sanması,
politik yaklaşımla isteyenin de istismar etmesi mümkündü.
Nitekim Xerzi bu noktayı yakaladığı gibi, hatalı bir
özetleme diye eleştirmek yerine şöyle yüklenmiş: “Sason olaylarında telaffuz
ettiği 300 bin ölü ve ona yakın rakamlara ise söyleyecek bir şey bulamıyoruz...
Bugün bile toplam nüfusu 10 bini geçmeyen (...) Sason’da nasıl 300 bin kişi
ölüyor, o da başka bir muamma…?!” Aslında Xerzi o rakamların Ermeni kırımları
tarihinde neyi ifade ettiğini biliyor olmalı. Çünkü önceki bir yazısının
kaynakçasında “1894-96 Ermeni Katliamları ve Charmetant Raporu” mevcut. Eğer
onu gözden geçirmişse, Ayşe Hür'ün zikrettiği rakamların yalnız Sasun değil,
onu da kapsayan iki yıllık bir süreç ve 11 vilayet gibi geniş bir alanla ilgili
olduğunu anlamış olması gerekirdi. Gerçekten hiç çağrışım yapmadı mı kafasında,
yoksa anladığı halde anlamazlıktan gelerek daha farklı suçlamayı mı tercih
etti? Bu da kendisinin izah edebileceği bir muamma.
Ayşe Hür'ün yazısındaki bir başka hatalı değinme, 1896
Van katliamlarına karşılık Taşnaklı fedailerin yaptığı 1897 Xanasor
misillemesiyle ilgili. Bu olayı “Ermeni çetecilerinin gece yarısı kör ateşinde
sadece kadınlar ve çocuklar öldü, çünkü Şeref Bey ve adamları baskını haber
alıp kaçmıştı” diye özetlemesi yanlış. Orada yapılan eylemin kör bir intikam
olduğu ve sonuçta katliama katliamla cevap verme anlamına geldiği doğrudur.
Fakat sadece kadın ve çocukların öldüğü doğru değil. Taşnaklar tersine
saldırıda kadın ve çocuklara dokunulmadığını ileri sürmektedir. Eylemin oluş
biçimini değerlendirince bunun fiilen mümkün olmadığını, ölenlerin kadın-erkek,
çoluk-çocuk karışık olması gerektiğini anlıyoruz.
Öte yandan bu olayı öncesinden kopuk ve abartılı şekilde
konu edenlerin amacına da dikkat çekmek gerekiyor. Bunlardan birisi de
Xerzi'nin kendisiydi. Fikirdaşı Cewo'nun Ermenice kaynakları tahrif etme
yoluyla uydurduğu akıl mantık çatlatan “40.000 Kürt katledildi” iddiasına dört
elle sarılmış, bunu yaparken “Xanasor denilen yer köy müydü, kasaba mı,
çadırlardan oluşan bir oba mı, çokçası kaç kişi yaşıyordu?” diye hiç
sormamıştı. Şüphe etmek ve sormak aklına mı gelmemişti, yoksa işine mi? Şimdi
Sasun konusunda Ayşe Hanım'a referans gösterdiği Mayevsriy'in kitabından bir de
Xanasor olayının bilançosuna baksın bakalım, ne görecek? Sasun direnişini
bastırma sırasında katledilen Ermeni sayısını Fransa'nın Diyarbakır konsolosu
7.550 olarak rapor etmiş, Osmanlı heyeti ise 200-250 ölü göstermiştir. Elbette
Osmanlı az gösterecek, çünkü kendi ordu harekatının sonuçlarıdır. Mayevsriy de
resmi açıklamadan hareket ederek öyle küçük bir rakam vermiş. Xerzi bunu güle oynaya
kabul ediyor. Ama aynı Mayevsriy 1897 Xanasor olayının bilançosunu da 150
olarak kaydetmiş. Bu da devletin resmi açıklamasına bağlı olmalı. Fakat burada
katliam Ermenilerin işi, hedef olan da Hamidiye saflarındaki bir aşiret
olduğuna göre devlet bilançoyu olduğundan az göstermez; tersine fazla
göstermeye çalışır, değil mi? Şu halde, asıl hayretle karşılanacak şey kendi
ortak olduğu 40 binlik Xanasor iddiası iken, neden geriye bakıp bunu
sorgulamıyor?
Olayın duyarlılık gerektiren diğer yönüne gelince;
Taşnakların o olayı zafer gibi kutlamalarını öğrendiğimiz zaman -ki buna vesile
olan Cewo'nun yazısıydı- biz de konuyu irdeleyip vicdani temelde mahkum eden
tarihçi Stepan Boğosyan'a hak verdik ve sürdürülen ayıbı kınadık. Gerçi o
kutlama marşlarında “Ermeni fedaisi kadın ve çocukları esirger, korkma bacım”
gibi sözler geçiyor, ama tasavvur edilen ile gerçeklik bağdaşmadığına göre bunu
mazur görmemiz sözkonusu olamaz. Tarihte bu eylemi yapanlar “katliamlara
uğratılan Ermeni halkının hesap sormaya kadir olduğu”nun göstergesi olarak
savunmuş, “aşiretin erkeklerini yok ettik” diye propaganda etmişler. Zamanla
milliyetçi yönü daha sivrilen Taşnak partisinin takipçileri o “zafer”
efsanesini hiç sorgulamadan sürdürüp bir geleneğe dönüştürmüşler. Şüphesiz ki
bu fanatizmle mücadele görevi demokratik duyarlılık sahibi Ermenilere düşer.
Bunun için bizim de Ermenice makale ve çağrı yazılarıyla etki yapmamız
gerekiyor. Ama bunun Xerzi tarafından tasavvur ediliş biçimi hakkaniyetli
değil.
Daha önce belirtmiştim; Ermeni fedailerinin Xanasor
eylemi, 90-100 yıl sonra PKK grupları tarafından korucu köylerine yapılan bazı
kör intikam saldırılarından farklı değildir. Bir defada 30-40 kişinin evler
içinde çoluk-çocuk öldürüldüğü olmuştu hatırlanırsa. Bunlar eleştirildiği zaman
“Bu savaştır, kurşun adres tanımıyor, kurunun yanında yaş da yanabilir” gibi
yanıtlar veriliyordu. Xerzi tarihteki Xanasor olayını karakter olarak bunlarla
benzeştirme yerine, soykırım süreçlerinin katil ve talancılarıyla mukayese
ediyor. Ayşe Hür'e yönelttiği soru ve yaptığı vurgular şöyle: “Kürtlerin
hangisi, kendi içlerinden çıkmış menfaatperest ve katillerin yaptıkları
katliamı milli bayram olarak kutlama utanmazlığını göstermiştir bugüne kadar…?!
Tek bir örnek gösteremezsiniz, aksine burada dikkat çeken olgu, Kürtlerin kendi
içlerinden çıkmış olan katiamcıları ve servet düşkünlerini haklı olarak
dışlamaları ve eleştirmeleri iken, radikal Ermenilerin ise kendi içlerindeki bu
tip insanları Ulusal Kahraman olarak nitelendirmeleri ve adlarına marşlar
bestelemeleridir.”
Altını çizdiğim kelimelere dikkat. Burada Kürtler içinden
gönderme yapılan tipler Ermeni-Süryani kırımlarında sahneye çıkan ve gerçekten
de servet düşkünlüğüyle cinayetin en adisini işleyenlerdir. Peki Xanasor'da
Ermeni fedailerinin hareket saikleri bu muydu? Onlar en az PKK gerillaları
kadar kendi halkının özgürlüğü için savaşan devrimcilerdi. Vanlı Ermenilerin
katlinden sorumlu gördükleri aşiret güçlerini sivil halktan izole hedeflemek
yerine toplu yerleşim alanında hedeflemekle büyük bir yanlış ve kötülük
yapmışlardı. Sonuçta bu da bir katliamdı. Ama hareket saikleri Xerzi'nin
gösterdiği gibi değildi. Bu anlamda yukardaki sorusu yanlış olduğu gibi,
Kürtlerin katliam yapan kimseyi ulusal kahraman yapmadıkları savı da doğru
değil. Örneğin yakın tarihteki ilk toplu katliamları Nasturilere yaşatan
Bedirxan Bey genelde nasıl tanımlanıyor? Yada 1908 Dersim harekatı ve sonra da
Ermeni soykırım sürecindeki rolü bilinen Hamidiye Alaylarının ünlü
komutanlarından Cibranlı Halit Bey?..
Kürtler bu coğrafyada hancı, Ermeniler yolcu muydu?..
“Batı Ermenistan-Kuzey Kürdistan tanımına gelince” diyor
Xerzi, “Herkes istediği gibi düşünür (...) Ama gerçek tektir. En azından tarih
biliminde bu böyledir”(!). En azından ne demek? Herhalde tarih bilimini matematikle
karıştırmış. Ardından şöyle açıklıyor o tek gerçeği: “Kürtler 5.000 yıldan
fazla bir süredir Kürdistan coğrafyasında yerleşiktirler. Mitannilerden bu
yana, Nairiler, Xaltiler (Urartu), Medler, Med-Pers Konfederasyonları, Partlar
vb. birçok organizasyonlarda bazen başat, bazen de arka planda kalarak, ama
hepsinde varlıklarını hissettirerek yaşamışlardır. (...) Kürtlerin kadım
coğrafyası olan Mezopotamya ve çevresi, işgalci ve istilacılar için hep cazip
olmuştur. Ama hancı-yolcu ilişkisinde hancı olan Kürtler, her zaman kendilerini
ve özellikle dil ve kültürlerini korumayı bilmişlerdir. Bu uzun süre zarfında
yolcu rolüne sahip olan bu işgalcilerin sadece isimleri ve nesebleri
değişmiştir, baki olan sadece Kürt Halkıdır. Bu tüm bilim dünyasınca da böyle
kabul edilmektedir.”
Gördünüz mü neymiş? Mezopotamya ve çevresinde (saydığı
eski uygarlık isimlerine bakılırsa o çevre kuzeye doğru bütün dağlık bölgeleri
de kapsıyor) Kürtler 5 bin yıldan beri yerleşik esas unsur, bütün başkaları
gelip geçici işgalci güçlermiş. Asurileri ve Ermenileri de bunlar arasında
anlamamız gerekiyor. “Baki olan sadece Kürt halkı” vurgusu bunu ima etmek
içindir. Devamında yine “bilimsel çalışan herkesin kabul ettiği gerçek” (!)
diyerek şöyle eklemiş: “Kürtler tarihin hiçbir döneminde hiçbir kavmin
toprağını işgal ve istila etmemişlerdir.
Her zaman savunma pozisyonunda kalarak, ülkelerini korumaya
çalışmışlardır”. Bu söylemi kendi tezleriyle çelişiyor. Mesela yazar Medleri
Kürtlerin atalarından saydığına göre, Kuzey-batı İran'da ortaya çıkan Medya'nın
bir dizi güçlü devleti yıkarak Hint Denizi'nden Akdeniz'e ve Kızılırmak'a kadar
yayılmasını neyle açıklıyor?
Devam edelim okumaya: “Kürtler, ne Trakya'dan, ne
Frigya'dan, ne Avrupa'dan, ne Kafkaslar'dan, ne de Orta Asya steplerinden bu
ülkeye gelmemişlerdir, buranın en eski ve en kadim halklarından bir
tanesidirler”. Trakya-Frigya Ermeniler için vurgulanmış. Bununla anlatılmak
istenen “Türkler 1.000 yıl önce gelmişlerse, Ermeniler de 2.500 yıl önce
gelmiş, ne fark eder daha eski olmaları, kökleri burdan değil” oluyor. Son
cümlesinde, daha önceki altını çizdiğim tanımlarla çelişki de var, ama Kürtler
dışında “en eski ve en kadim” olarak kimleri gördüğü yine muamma. Her halükarda
Ermenileri bu sınıfa sokmak istemediği belli.
Ermeniler kendi dillerinde kendilerine Hay derler. Bu
bakımdan M. Ö. 15-13. yüzyıllar arası Hitit kayıtlarının çokça sözünü ettiği
komşu Hayasa krallığı (ki anılan kentleri Yukarı Fırat çevrelerine aittir)
Ermeni halkının bölgedeki bilinen en eski öz kaynağı sayılıyor. Armen (Ermeni)
isminin kaynağı Herodot'un bazı değinmelerinden hareketle Trakya çıkışlı Frig
boylarından biri diye tahmin edilmekle beraber, bu ismi Urartu devletinin
kurucu kralı Aram'la ilişkilendiren görüşler de var. Halen tartışmalı olan
konuda Ermenilerin Urartu yıkılırken bu bölgeye geldikleri görüşüne karşı,
başından beri Urartu'nun konfederatif yapısı içinde Ermenilerin etkin olduğu
görüşü güç kazanıyor. Buna göre daha önceki Hayasa'nın mirası Urartu'ya intikal
etmiş, göçle gelenler ise Yukarı Fırat ve Dicle kaynaklarında Hayasa ve Nairili
kavimlerle kaynaşarak Ermeni halkının oluşumuna eklemlenmişlerdir. Urartu'nun
yıkılışı ardından ortaya çıkan ilk Ermeni krallıklarının Medz Hayk (Büyük
Ermenistan), Pokır Hayk (Küçük Ermenistan) gibi isimlerle kurulmuş olması bu
görüşün lehine bir olgudur. Hayasa ismindeki -sa, -asa tamlaması Hititçede
peşine eklendiği kavim ve tanrı isimleriyle bağıntılı yurt belirtir. Bunun bir
çok örneği var. En önemlisi de Hititlerin başşehri Hattusa'nın kendi kimlikleri
olan Hatti ve -sa'dan oluşmasıdır. Hayk
ismindeki “k” de Ermenicede aynıdır. Eski dilde hem çoğul eki, hem yurt
belirten bir tamlama. Daha sonra İrani etkiyle -stan benimsenmiş ve modern
Ermenicede Hayk'ın da yerini Hayastan almıştır. Uzun sözün kısası, Hayasa'dan
Hayk'a, Hayk'tan Hayastan'a uzanan yerleşik Ermeni tarihi yazılı kayıtlarla
3.500 yıl eder. Öncesi meçhul, ama kadim yerleşik ve otokton bir ana damara
sahip olduğunu söylemek için bu kadarı yeterli.
Xerzi'nin Kürt tarihine gelince, o kadar çok eski
uygarlığı Kürtlere mal eden yazar, bilinen kimliğiyle Kürt halkının ne zaman ve
nerelerde belirginlik kazandığına değinmiyor. Bunun bilimsellikle bir ilgisi
yok. Halkların tarih sahnesine çıkmaları bir evrim işidir. O evrim içinde pek
çok eski kavimlerin rolü vardır. Diller ve etnik kimlikler, bir taraftan ana
grupların ayrışması, bir taraftan da çeşitli kavimlerin birleşmesi ve
etkileşmesiyle oluşmuştur. Bu anlamda Ermeni halkını oluşturan en önemli
kaynaklardan pro-Ermeniler diye söz etmek gibi, Kürt halkını oluşturan en
önemlileri için de pro-Kürtler demek mümkündür. Ama buna eski dönemlerin akla
gelen bütün kavim ve uygarlıklarını katıp karıştırmak itibar edilecek bir şey
değil. Mukayese etmek gerekirse, Nairi ve Urartu konfederasyonları içinde
pro-Ermeni unsurların pro-Kürt unsurlardan daha önemli bir yer tuttuğunu
söyleyebiliriz. Buna rağmen o uygarlıkları Ermeni diye tanımlamak da doğru
olmaz. Mezopotamya'da varlık göstermiş kimisi daha eski ve daha geniş alana
dağılan bir dizi uygarlığı Kürt saymak ise ondan da subjektif ve zorlama olur.
Bugünkü dört parçalı Kürdistan haritasının tarihte aynı
genişlikle, hele de 5.000 yıl gerilere uzanan bir karşılığı yoktur. Hatta 500
yıl önce bile demografik-etnolojik gerçeklik öyle değildir. 16. yüzyıl doğu
sancaklarına dair Osmanlı tahrir defterleri çoğu yerde Hristiyanların yarıdan
fazla nüfus oranına sahip olduğunu gösterir, ki bunun çok büyük bölümü de
Ermenilerdir. Kürt halkının çekirdeği olarak Kardaka/Karduhi/Karduk isimlerini
alırsak, hatta kökleri onlara dayanabilir diye eski Guti'leri de hesaba
katarsak, bu halkın esas oluşum alanı Zagros dağları çevresidir. Med
İmparatorluğu birçok İrani kavmin birliğinden oluşmuştur. İçinde Kürtlerin,
yada o zamanki Kardukların önemli bir etkinliği olabilir, ama bu devletin uzun
sürmeyen ömründe yayıldığı alanları genelde Kürt yurdu saymak mümkün değil.
Sonraki yüzyıllarda Ermenice haritaların Gortuk yada Gorcayk diye gösterdiği
bölge (Zap Suyu ile Dicle arası) ve Zagros çevreleri, yani bugünkü
Türkiye-Irak-İran sınırlarının kesiştiği hatlar yine Kürtlerin esas yoğunluk
alanları olmalıdır. Araplar ile Türklerin istila dönemleri arasında kurulabilen
Kürt beylikleri yine buralarda, Musul'da ve Amid-Meyafarkin bölgesinde ortaya
çıkmıştır. En erken 12. yüzyılda Selçuklu hükümdarları tarafından kullanıldığı
görülen Kürdistan ismi de zaten bu çevreleri ifade eder. [8]
Daha yukarıları M.Ö. 6. yüzyıldan beri komşu halkların
yazılı kayıtlarıyla Ermenistan olarak bilinir. (Perslerde Armina, Yunanlılarda
Armenia vb...) O tarihten itibaren Ermenilerin bazen bağımsız, bazen yarı
bağımlı siyasi birliklere sahip oldukları alan aşağı yukarı eski Urartu
sınırları ile örtüşür. En eskilerinden başlayarak coğrafyacılar da bu dağlık
alana Ermeni Platosu demiştir. Kısa bir dönem II. Dikran'ın yayılmacı savaşları
ile geniş imparatorluk hüviyetine ulaşması hariç, kendi doğal sınırları içinde
küçülüp büyüyen, bir yerde sönüp bir yerde canlanan krallık ve prenslikleri
görülür. Pers ile Selefki, Part ile Roma, Sasani ile Bizans arasında çoğu zaman
el değiştiren ve parçalı da olsa, her hükmedenin kendi dilinde Ermenistan'a
karşılık gelen isimlerle andığı bir ülkedir. Arap istilası altında yine
yaşayabilen prenslikleri olmuş, Türk istilacıları en son ayakta olan Pakraduni
krallığını yıkmıştır. Selçuklular, Akkoyunlu ve Karakoyunlu Türkmenler,
Osmanlılar da sırasıyla hakim oldukları bu alanı Ermenistan olarak anmış,
bazıları kendine Şah-ı Armen sıfatını bile vermiştir.
Ermenilerin kendi öz tarih kaynakları ise, özgün
alfabelerini yaratmalarından beri (son 1600 yıl boyu) yazılmış sayısız
klasikleriyle, her döneme, her yüzyıla ve Ermenistan'ın her bölgesine daha
ayrıntılı tanıklık eder. Kürtlerin kendi tarihleri üzerine oldukça geç
yazdıkları Şerefname dışında bir klasik eserlerinin olmayışı modern zamanda yazılanların
öz kaynaklara dayanması açısından önemli bir fark ve dezavantajdır. Sözlü tarih
malesef yazılısı gibi olmuyor. Şimdi yazılmaya çalışılan Kürt tarih tezleri
antik dönem ve orta çağla ilgili öz birikimden oldukça yoksun. Öyle olunca
gerideki tarihte kendi köklerini keşfetme imkanı daha zayıf kalıyor ve
milliyetçi tarih yazımı en uzak geçmişe kadar o coğrafyada olup biten herşeyi,
kurulup yıkılan bütün uygarlıkları kendine maletmenin açgözlü uğraşısıyla daha
uyduruk şekilleniyor. Bunun diğer yönü de, aynı coğrafyada rakip gördüğü ulusun
tarihini inkar etmedeki fütursuzluk oluyor. Ama hiç değilse Kürtlerin klasiği
Şerefname'ye bakılırsa Ermenistan gerçekliği şimdikiler gibi inkar edilme
durumunda değil.
Şerefname'de Osmanlı-Kürt ittifakının yapılış koşulları
ve gelişmeler aktarılırken şöyle deniyor: “Dostlarının üstüne titreyen ve
düşmanlarını yerle bir eden bu hükümdar, Kürdistan Emirlerinin talebine uyarak,
Acemistan (İran) topraklarına egemen olmak amacıyla Ermenistan ve Azerbaycan
üzerine yürüyüşe geçti...” Bu pasajı aktaran Sait Çetinoğlu, bir parantez
açarak “Ermenistan'a yürüme sözüne okuyucunun dikkatini çekmek isterim” diyor
ve “Osmanlı'nın egemenliğinde Kürtlerin Ermenistan'ı fethettiğini
söyleyebiliriz” diye ekliyor [9]. Bunu da Ayşe Hür'le tartışmasında onu “Sait
Çetinoğlu'nu bile okumuyor ve bilmediği konularda en yetkin isimlerden bile
faydalanmıyor” diye suçlayan Xerzi'nin dikkatine sunmak gerekir.
Şüphesiz bir etnisitenin ismiyle anılan ülkeler yalnız
onun yurdu değildir. Tarihte hiç bir ülke nüfus olarak homojen, hiç bir halk da
soy olarak katışıksız olmamıştır. Ermenistan içlerinde Medler, Persler, Partlar
döneminden İrani gruplar ve tabii ki Kürtlerin ataları da bulunmuştur. Nasıl ki
Asuri-Süryani, Gürcü-Kartveli, Yunan-Pontus, Tsani, Yahudi ve eski Hitit
halkları eksik olmamışsa... Bütün bu renklerin Ermeni kültürü içinde eriyenleri
de olmuştur. Ama Kürtlerin Ermenistan içlerine nüfuz etmeleri esasta Arap ve
Türk istilalarına paralel ve onlarla din ortaklığının imkan verdiği bir gelişmedir.
Yine de Doğu Torosların kuzeyinde çoğalmaları daha geç, Osmanlı devletine savaş
hizmeti karşılığı elde ettikleri beylik alanları sayesinde mümkün olur. Doğal
göçlerle gelen ve boş alanlara yerleşenler de olmuştur. Hepsine işgalci
diyemeyiz. Gelip yerleşmenin zorbalık ve gasp yoluyla olduğu veya başlangıçta
öyle değilken zamanla güç toplayarak yerli halkı kovmaya dönüştüğü ölçüde
işgalci karakter taşıdığını söyleyebiliriz. Tarihsel Ermenistan'ın Kürdistan'la
içiçe geçmesi böyle tedrici bir yayılma ve demografik değişimin ürünüdür.
Nihayet soykırımla Ermeni halkının yok olması Batı Ermenistanı tamamen
Kürdistan'a dönüştürünce, artık o uzun tarihsel gerçekliği inkar etmenin yolu
da ardına kadar açılır.
İşte bizim konferansta bir küçük paragrafla değindiğimiz
istismar olayı bununla ilgilidir. Bu açık kapının gamsızca kullanılmasıdır.
Xerzi de bu kapıdan girdiği gibi, “biz hancı siz yolcu” şarkısıyla dalgasını
geçiyor. Sormak lazım, oralarda hancılık taslamak için gösterebileceği kaç tane
tarihi eser, Kürt damgasını taşıyan kaç önemli uygarlık kalıntısı var?
Camilerin, köprülerin, hanların mimarları, Kürt beylerine ait konakların
ustaları kimlerdi? Oralarda daha düne kadar gösterilebilen asırlık ceviz
ağaçları, dutluk ve üzüm bağları bile Ermeni işiydi. Bakın Türklerle ortak
fetihler ve sağlanan avantajlar bir yana, Ermenilerin yok edilişinden önceki
son 50 yıl zarfında yapılan gasplar bile kendi başına çok şey anlatır. Başta
Kürt ağaları olmak üzere Müslüman zorbalar tarafından Vilayet-i Sitte kapsamında
Ermenilerden gaspedilen toprak ve mülklerin miktarı 26.185 tarla, 2.591 ev,
1.066 değişik yapı, 1.190 bağ-bahçe, 2.007 çayır, 460 mera sayılıyor ve
bunların toplam genişliği 1.030.000 hektar ölçülüyordu [10]. Soykırım sonrası
paylaşılan ganimetler bu hesabın içinde değil ve zaten onların haddi hesabı da
yok!..
Ermeniler kendi vatanında işgalci, 1071'de gelen Türkler
ise kurtarıcıymış!
Yukardaki noktayla bağlantılı olarak bir de Şakir
Epözdemir'in yakınmasına değinelim. “Neden Kayserililere pastırmayı,
Maraşlılara dondurmayı, Afyonlulara kaymaklı şekeri öğrettiniz de biz Kürtlere
bir şeyler öğretmediniz?” diyor. Muhakkak Kürtlerin de öğrendikleri şeyler
olmuştur. Hiç değilse göçebe aşiretler çiftle çubukla tanışmıştır. Başka
alanlara gelince, bir yazısında Tarık Ziya Ekinci, Ermenilerin ziraatteki
yerini inkar ederek onları neredeyse sadece zanaat ve ticaretle uğraşır
gösterdikten sonra şöyle demişti: “Kürtler Ermenilerin yaptıkları mesleklerle
ilgilenmeyi kendilerine yediremiyor, bunu aşağılık bir uğraş sayıyorlardı”.
Şakir Bey buradan bir sonuç çıkartabilir mesela. Zanaat ve sanat gibi insanı
insan yapan uğraşları “aşağılık” nitelemek, kedinin erişemediği ciğere mundar
demesi gibidir [11]
Şakir Epözdemir bir soruyla başlamış ve yine o soruyla
bitirene kadar tarihin canına okumuş. İddiasına göre Ermeniler “hile ve desise
(entrika) ile sahiplendikleri Kürdistan topraklarını” 1020'de Bizans'la trampa
etmişler. Kastettiği Vaspuragan toprakları (Van gölünün doğu çevresi)
Urartu'dan veya hemen sonrasından beri kesintisiz orada yaşayan Ermenilerin ve
son dönem etkin olan Ardzruni naxararlığının (beylik, prenslik) elindeydi.
Türklerle Bizans arasında durumunu güvensiz bulan Vaspuragan kralı Senekerim
Bizans'la anlaşarak önemli bir nüfusla Sepasdia (Sıvas) bölgesine yerleşir.
Yazarın iddiasının aksine bu alan boşaltmanın daha sonra Kürtler tarafından
doldurulmaya hizmet ettiğini söylemek mümkün. Van çevresindeki Ermenilerin
orayı uzak tarihte Kürtlerden ve hele de Kürdistan'dan aldıklarını
söyleyebilecek hiç bir veri yoktur.
Bu noktada “işgalci Ermeniler” diye kastettiği, herhalde
ki Urartu'nun ardından Medler'in hakimiyet döneminde ortaya çıkan Yervantuni
(Orontes) isimli ilk özerk Ermeni yönetimidir. Medler önceleri Kuzey-batı
İran'da oluşmuş bir güç iken eski Asur ve Urartu'yu yıkarak bu topraklar
üzerinde yaklaşık 100 yıl sürecek bir hakimiyet kurmuşlardır. Medler içinde
Kürtlerin ataları etkin bir unsur olabilir, nasıl ki Urartu içinde Ermenilerin
ataları olmuşsa. Fakat eski Urartu topraklarını Kürtlere ait göstermek hiç
mümkün değil. Bu açmazı gidermek için yazar Urartu'yu da Kürt uygarlığı
sayıyor. Ermeniler içinse şöyle bir tablo çiziyor: “Trakya tarafından göç edip
Kürt Haldi/Halti/khalti devletinin ve Med İmparatorluğunun himayesine girdikten
bir müddet sonra Mekadonlar ve Romalılar bölgeye hâkim olunca hemen
akrabalıklarını öne sürüp sarmaş dolaş olmaya başladılar ve daha önce Kürtler
onları himaye mi etmiş, onlara devlet mi kurdurmuş, onlara Rewan Düzlüğünü
tahsis ve hibe mi etmiş, onlarla dindaş, dost ve komşu mu olmuş, hiçbir şey
akıllarının ucundan geçmedi.”
Yazarın Kürt Haldi dediği Urartu devletidir. Buna göre
Kürt Medler, Kürt Urartu'yu yıkmış oluyor. Eskisi ve yenisiyle bütün o
bölgeleri Kürdistan saymanın uyduruk tarihi böyle yazılıyor. Ermeniler ise
bütünüyle Trakya'dan gelip Kürtlerin himayesi sayesinde buralara yerleşebilmiş,
fakat daha sonra Batı'dan gelen istilacılarla işbirliği yaparak Kürtlere sırt
dönmüş nankör bir millet oluyor!.. Rewan (Yerevan) düzlüğünü de Kürtler hibe
etmişmiş! Hatta başka bir yerde daha da ileri giderek “Ermenilerin zaten
Kürtlerin kendi rızalarıyla onlara verdiği Yerivan yada Rewan'dan başka
toprakları yoktu ki” diyor. Tabii, Yerzınga'nın Xarpert'in, Muş'un düzlüğünü de
Kürtler vermiş olmalı!.. Urartu döneminin Erebuni şehrini de Kürtler kurmuş
olmalı! Şakir Bey Yerevan'ın “belirme, görünme” anlamında Ermenice bir sözcük
olduğunu bilir mi? Nahçıvan'ın aslının Ermenice Naxiçevan olup Nuh tufanına
atıfla “ilk inilen yer, ilk konaklama” anlamına vaftiz edildiğini de bilmez.
Ama yazısının sonunda eski yer isimlerinin çok değişik alternatifleri olduğuna
değinerek, “Bir yerin, bir merkezin otantik ve tek ismi yok mu? Hayır,
Kürdistan’da yok. Araplar geldi değiştirdi, Ermeniler geldi değiştirdi, Türkler
geldi değiştirdi” diyor. Bunu söylerken örnek olarak andığı “Serékanîyé,
Kanyaxezalan, Rasulayn, Ceylanpınar” çeşitlemesi. Orada Ermeni ismi yok, ama
nerelerde varsa onların da eski Kürt toprağı olduğunu ima ediyor. Sevan
Nişanyan'ın “Adını Unutan Ülke/Türkiye'de Adı Değiştirilen Yerler Sözlüğü”nde
değişik dillerden eski yer isimlerinin dağılımını gösteren haritalar var. Orada
Ermenice isimlerin daha çok doğu illerinde, Kürtçe isimlerin daha çok
güney-doğuda yoğunluk arzettiği görülür. Ermenice isimlerin büyük çoğunluğu o
yerleşimleri ilk kuranların verdikleri isimlerdir. İki halkın yaşam alanlarının
kesiştiği ve Kürtlerin nispeten geç yerleştikleri hatlar için tersine, bazı
Kürtçe isimlerin daha eski Ermenice isimleri dönüştürme yoluyla ortaya
çıktıklarını da söyleyebiliriz. Bunun pek çok örneği var.
Yervantuni Ermeni özerk krallığının eski Urartu alanında
Medlerle anlaşmalı şekilde kurulmuş olması yukardaki bir yığın illüzyona
dayanak yapılmış. Bu süreçte istilacı olan Medlerdi. Onlar başka ele
geçirdikleri yerler gibi Urartu alanında da geniş toprakların kontrolünü
sağlayabilmek için yerel valiler atamaya ihtiyaç duymuşlardı. Tarihteki bütün
hızlı büyüyen imparatorlukların ortak
özelliğidir bu. Onlardan sonra gelenler de (Persler, Romalılar ve
başkaları) aynı alanda yine Ermeni hanedanlık evlerine dayandılar. Dışardan
hakim olanların (Partlar gibi) kendi soylarından atadıkları kralları da oldu,
ama bunlar dahi bölgede baskın olan Ermeni kültürüne adapte oldular, xınamilik
bağlarıyla Ermenileştiler. Şakir Bey M.Ö. 333'te Romalılar tarafından işgal
edilen bölgeyi yine Kürdistan sayıyor. Ondan 70 yıl önce Anabasis'i yazan
Ksenofon'un Karduk'tan yukarı dağlık bölgeleri Ermenistan olarak andığını yine
umursamıyor. Daha sonrası için ise şöyle yazmış:
İslamiyet Erzurum ve Karsa Miladi 640’ta dayandıktan
sonra, Kürtler ilk olarak doğru bir karar alıp Müslüman olunca talih yüzlerine
güldü. Çünkü Ermeni yöneticilerin Mezopotamya, Kürdistan, Kafkasya, Anadolu ve
Kilikya toprakları üzerindeki bütün kabadayılıkları ve çalımları Romalıların, Bizanslıların
ve özellikle Hıristiyanlık dininin sayesindeydi. Eğer Kürtler tez davranıp
Hıristiyanlığı kabul etse ve Bizanslılarla sıkı bir ilişkiye Ermenilerden önce
girebilselerdi, meydan Ermenilere kalmayabilirdi.(...) İslam Orduları 640
yılında Kürdistan’ı baştanbaşa işgal etti. Bu koca toprakları kimlerden aldı?
İşgalcilerden aldı. Daha önce 972 yıldır bu topraklar Roma, Bizans, Ermeni,
Gürcü ve Hıristiyan dinine mensup “keysfillelerin” işgalindeydi.(...) Kürtler
kendi topraklarına sahip çıkmaya başladılar ve Alpaslan o dönemde İslam
Halifesi tarafından komutan olarak seçildi. Hıristiyanlara karşı İslam
kuvvetlerini başta Merwani Kürt devleti olmak üzere diğer Kürdistan Statüleri
tarafından da desteklendi ve Romalıların Milattan önce 333 te işgal ettiği
Kürdistan toprağının geri kalan kısmı da 1404 yıl işgalden sonra kurtulmuş
oldu.(...) İki de bir Kürtler: 'Türklere Anadolu Kapılarını açtık' demelerine
karşın, biz İslam olarak kuvvetlerimizi birleştirerek Malazgirt’te 1404 yıldır
devam eden haksız işgallere son verdik derim.” (abç)
Bravo! Hele son sözleri Türk Tarih Kurumu'ndan madalya
almayı bile hak eder. Baksanıza, İslamın kılıcının değdiği her yeri anasının ak
sütü gibi helal sayıyor. Roma ve Bizans'a Ermeni ve Gürcü gibi yerli halkları
da katarak hepsini ortak işgalci gösteriyor. Orta Asya'dan akınlarla gelmiş
Türkleri ise kurtarıcı!.. Anlaşılan, nerede ve kim olursa olsun,
Hristiyanlık=İşgalcilik, İslam=Kurtarıcılık formülüyle bakıyor tarihe. Bu kadar
saçmalığın neresine laf yetiştirelim?
Herşeyden önce, Roma ve Bizans'ın işgal ettikleri yerler
daha çok Ermenistan'dı. Kürtler o dönem Hristiyan olsaydı bile Doğu Toroslar'ın
kuzeyinde önemli bir varlıkları olmadığı için Ermeni naxararlarından daha
tercihli bir dayanak olmaları mümkün olmazdı. Ermeniler Roma'dan sonra değil,
kendi krallıkları ile daha önce Hristiyan olmuşlardı. Halk olarak Ermenilerden
de önce Hristiyanlığı benimseyen Süryaniler vardı, ama onlar da Kürtler gibi
daha güneyde bulundukları için yukarı bölgelerde yerel otorite olamadılar.
Bizans döneminde Hristiyanlık Ermenilere de çok avantaj sağlamadı, 6. yüzyılda
Justinianos'un düzenlemeleri Ermenistan'ın kendi naxararlarıyla özerk yönetim
imkanlarını budadı. Bu uygulama 1300 yıl sonra II. Mahmut'un merkezileşme
hareketiyle Kürt beyliklerinin budanmasına benzerdi. Osmanlı'nın Bizans
mirasından çok şeyleri devralmış bir imparatorluk geleneği olduğunu düşünürsek,
II Mahmut'un merkezileşme ve Tanzimat uygulamasının bir Justinianos taklidi
olduğunu da söyleyebiliriz. Fakat iki otonomi sürecini karşılaştırmak
gerekirse, Bizans dönemi Ermeni prensleri daha önceden de Ermeni nüfusun yoğun
olduğu bölgelerde varlık göstermişken, Osmanlı dönemi Kürt beyleri Şii İran'a
karşı savaşta etkin rol oynamaları sonucu yalnız daha güneydeki Kürt bölgelerinde
değil, kuzeye doğru ağırlıkla halen Ermeni olan bölgelerde de yerel otorite
oldular. Mesela Pahahovid yöresini ele geçiren Cimşit Bey “Palu fatihi”
ünvanıyla orada otonom hükümet sahibi oldu [12]. Bu süreç Kürt nüfusun kuzeye
yayılmasını, Ermeni nüfusun göçlerle dağılmasını ve Batı Ermenistan'ın tedrici
şekilde Kuzey Kürdistan'la içiçe geçmesini sağladı. Osmanlı'nın son dönemi o
bölgeler net sınırlarla ayrıştırılamayacak kadar iki vatanın bileşimine
dönüşmüştü. Ancak soykırım Ermeni halkının kökünü kurutunca bütün o bölgeler
demografik olarak dört başı mamur Kürdistan oldu.
Yukardaki sözlerin diğer acınacak tarafı, işgalci
imparatorluklarla dinsel temelde ittifak ve yerel imtiyazlar sağlamayı bir
yandan (başkası için) ayıplarken, bir yandan (kendi milleti için) kıskançlıkla
savunmasıdır. Roma-Bizans zamanında Ermenilerin başka halklara “kabadayılık ve
çalım”larından sözediyor. Bunu ne tür tarihsel verilere dayandırdığı belli
değil. Osmanlı döneminde Kürt beylerinin Hristiyan komşularını yıldıran
zorbalıklarına ise hiç değinmiyor. Oysa bunun yığınla somut görüngüsü ve
ayrıntılı belgeleri var. Ermeni köylüsü onların elinde zar ağlıyor, çareyi göç
etmekte buluyordu. Ama hayır, Şakir Epözdemir'in tarihi bambaşka. Tıpkı “eşsiz
Türk-Osmanlı hoşgörüsü” gibi, aynı İslam kültürüyle yoğrulmuş Kürt yöneticileri
de Ermenilere “unutulmaz bir cennet” yaşatmış. Bakın ne diyor?
“Şimdi Radikal Ermenilere soralım 1020 de mi Ermenilerin
ekonomik durumları iyiydi veya 1820 de mi? Eğer 1820 de yani 800 yıl sonra
Kürdistanlı Ermeniler daha müreffeh ve daha huzurlularsa biliniz ki Kürdistan
yönetimlerinin sayesinde bu zenginliğe ve refaha kavuşmuşlardır. Kürdistanlı
Ermenilerin bunca vatan hasretini çekmelerinin nedeni de, Kürdistan’da kendi
vatanlarındaymış gibi bu 800 yıl boyunca askerlik yapmadan ve hiçbir kargaşayla
karşılaşmadan huzur içinde ticaret, sanat ve ziraat sektöründe çalışarak, inanç
ve eğitim haklarını kullanarak insan gibi yaşamalarındandır.” (abç)
Evet, bunlar ciddi ciddi yazılmış. Fakat tam tersi
gerçekliği anlatmaya yarayan bir tür mizah olarak da okunabilir. 800 yıl boyu
hiç kargaşa bile görmeden, tam huzurlu, “gel keyfim gel” bir yaşam!.. Düşünün
ki, Türk-Tatar-Moğol akınları bile etkilememiş, Celali kargaşalıklar, Yeniçeri
zulümleri, savaşlar, kıtlıklar bile hanelerine uğramamış. Çünkü Kürt beylerinin
azizler gibi koruyucu kanatları altındalarmış. Üstelik orası kendi vatanları
olmadığı halde, bir gün olsun sığıntı hissi yaşatmayan alicenap beyleri
sayesinde neredeyse “kendi vatanları gibi” ısınmış da, ezelden beri Kürdistan
olan o yerleri Ermenistan zannetmeye bile başlamışlar. İşte Kürdistan'a
Ermenistan denmesinin ol hikayesi bu imiş!.. Dünyada bunun kadar eğlenceli bir
tarih ne duyulmuş, ne okunmuş olmalı.
İlgisiz “emeller” yüklemek değil, söyleneni anlamaya
çalışmak gerekir
Son olarak dikkat çekmek istediğim, her iki yazarın bu
tartışmayı yürütürken, zerre kadar bizim meramımızı anlamamış görünerek,
kendilerince bir takım “emeller” yüklemeleri ve yazılarının son sözlerini üst
perdeden “uyarı”larla bağlamalarıdır. Biz, eğer dürüst olunacaksa, tarihten
bahsedilirken o toprakların bütünüyle Kürdistan değil, bir tarafıyla Ermenistan
ve son dönem için daha çok ikisinin bileşkesi bir ortak vatan olduğu kabul
edilmeli demiştik. Buna karşılık Şakir Bey'in efelenmesi şöyle: “Ermenilerin
Dernek Başkanı da buraya Kürdistan demeyin diyor... Görmüyor musunuz? Kardeş
kardeşi birkaç balya ot için öldürüyor. Sen bu halkı buradan çıkarıp adına
Ermenistan koyacaksın. Bu kıyamette olmaz beyim!..” Ve son söz olarak da
söylediği şu: “Biz hala kapkaranlıkta iken başta Ermeniler olmak üzere bütün
dünyanın bu mazlum halktan yana olması gerekirken, eski yanlış ve gerçekten hem
hayali ve hem de tehlikeli senaryoların sinyallerini almamız çok kötü bir
talihsizliktir.”
Daha önce yazısını irdelediğimiz Xerzi daha da sert
gürlemiş: “Yumuşak koltuklarda, fildişi kulelerde, Avrupalarda yaşayarak,
Ermenistan'daki açlığa ve sefalete gözlerini kapayarak, Kürdistan'daki acılara
sırtını dönerek, yüzyıllık macera dolu hayallere saplanmış şekilde
yaşayarak, ne Kürtlere, ne de Ermenilere
bir katkınız olabilir. Bu mazlum halkların üzerinden ellerinizi ve emellerinizi
çekiniz. Binlerce yıllık Anadolu ve Mezopotamya coğrafyası tüm otokton
halkların ortak vatanıdır ve bu her ne kadar inkar etseniz de böyledir!” (abç)
Bakın hele, kim
neyi inkar ediyormuş? Yukardan beri hancı-yolcu tekerlemesiyle Ermenilerin o
topraklarda yerli ve otokton OLMADIKLARInı anlatmaya çalışan, 5000 yıldır bütün
o bölgeleri komple Kürdistan sayan yazar, son cümlesinde savurduğu tehdite
makul bir görünüm vermek için “ortak vatan” vurgusu yapıyor. Hatta başka
halkların da otoktonluğunu kabul ediyormuş gibi... Öyle ise sorun nedir? Bizim
savunduğumuz o değil mi zaten? Kıyamet kopartılan çağrımız, Osmanlının son
döneminde içiçe geçmiş olan Batı Ermenistan-Kuzey Kürdistan gerçekliğine
saygılı olunması, tarihten söz ederken buna uygun tanımlar yapılmasıdır. Siz
buna saygılıysanız o zaman neye çatıyorsunuz? Yukardaki sözlerin her cümlesi
birbirinden vicdansız ve salt kindarlıkla söylenmiş şeyler. Kim fildişi
kulelerde yaşıyormuş? Sefalet ve acılara göz kapadığımızı nerden çıkarttınız
Xerzi Bey? Siz bizi ne sanıyorsunuz? Başka yazdıklarımızı da mı okumadınız? Biz
yalnız Ermeni soykırımının değil, Dersim'in de, Zilan'ın da, Maraş'ın, Sıvas'ın
ve Roboski'nin de davacısıyız. Türk haberlerini izlerken adaletsizliğin,
pervasızlığın her türüne karşı öfkeleniyor, Kürtlerin haklarını tanımamaya
dönük siyaset manevraları karşısında Kürt politikacılarının köpürmediği kadar
köpürüyoruz. Biraz da sizlerin inkarcılığı kızdırıyor bizi. Ve işte bu yüzden
tartışıyoruz. Kürt halkıyla bir sorunumuz yok, haklı mücadelesiyle dayanışma
içindeyiz. Kimseyi yerinden yurdundan sürmek aklımızdan geçecek şey değil.
Kimsenin üzerinde elimiz ve emelimiz de yok. En az sizin kadar özgürce konuşma,
acımızı dillendirme ve silinmek istenen tarihimizi savunma hakkına sahibiz.
Buna karşı kabadayılığın ne anlamı var, ne de etkisi olabilir.
Hovsep Hayreni
02 / 08 / 2013
[1] http://www.gelawej.net/index.php/dosyalar/166-hukuk/11093-2013-06-30-22-43-11.html
[2] Ayşe Hür, Hele Kurulsun Ermenistan, Kürtlerden Tek
Kişi Kalmaz, 14 Temmuz 2013, Radikal
[3]
http://www.mezopotamya.gen.tr/drok-tarih/ayse-hurun-cehaleti-ve-tarih-carpitmalari-h1905.html
[4] http://www.kovarabir.com/sakir-epozdemir-ermeni-demokratlar-dernegi-baskani-hovsep-hayreni-ve-ayse-hur/
(Not: Yazarın benim için kullandığı dernek başkanı sıfatı doğru değil-HH)
[5]
http://www.yeniozgurpolitika.org/index.php?rupel=nivis&id=4205
[6] http://www.yeniozgurpolitika.org/index.php?rupel=nivis&id=4129
[7] Soykırım hala devam ediyor;
http://www.yeniozgurpolitika.eu/index.php?rupel=nuce&id=22630
[8] Vahan Bayburtyan, “Kırderı, Haygagan Hartsı yev
Hay-Kırdagan Haraperutyunnerı Badmutyan Luysi Nerko” (Tarihin Işığında Kürtler,
Ermeni Sorunu ve Ermeni-Kürt İlişkileri), Yerevan, 2008, s. 7
[9] Sait Çetinoğlu, Emir Bedirhan’ın Cizre-Bothan
Direnişini Doğru Okumak -1-2
[10] Hamo K.
Vartanyan, “Arevmıdahayeri Azadakrutyan Hartsı yev Hay Hasaragagan-Kağakagan
Hosanknerı XIX Tari Verçin Karortum” (19. Yüzyıl Son Çeyreğinde Batı
Ermenilerinin Kurtuluş Sorunu ve Ermeni Sosyal-Siyasal Akımları), Yerevan,
1967, s. 99
[11] Bütünü için bakınız: Toros Sarian, Tarık Ziya
Ekinci'nin 'Tarihsel Sosyolojik İnceleme'sinde Ermeni İmajı, 4 Ekim 2011, HYPERLINK
"http://www.gelawej.net/index.php/joomla/joomla-overview/yazarlar-arsivi.html"gelawej.net.
[12] Feyzullah Demirtaş, Mirdasi Hükümdarları, Palu-Egil
Hükümetleri ve Çermik Beyliği ile Hakkari Hükümdarları, İstanbul 2007, s.42-43
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.