Ayşe Günaysu
Şengal’de, hâlâ basında IŞİD şeklinde geçen, ama
kendilerine verdikleri adla İslam Devleti’nin (İD) yürüttüğü korkunç katliamlar
yazılır çizilir ve sosyal medyada dolaşırken, insan soykırımın kadınlar için ne
anlama geldiği üzerinde düşünmekten bile kaçarken bulur kendini. Soykırım imha
ve yağmadır, evet. Ama soykırım kadınlar için bunun da ötesinde, bundan başka
bir şeydir. Erkekler gibi kadınlar da öldürülür, açlıktan, susuzluktan,
hastalıktan ölür. Binlerce sayfalık soykırım tanıklıkları, belgeleri bunlarla
doludur. Ama kadın için ölümün de ötesi vardır. Nişanlının, kocanın gözü önünde
tecavüz edilmek, onlara tecavüzün seyrettirilmesi, sonra da kadını nişanlının,
kocanın katline tanık ettirmek, bedeninin ondan alınması, bir mal gibi
satılması, kimliğine, benliğine el konulması, adı, inancı değiştirilerek başka
bir insan olarak yaşamaya mahkum edilmek, bir zamanlar ait olduğu dünyanın yok
olduğunu görmek, başka bir dünyada, başka bir hayatı yaşamak zorunda
bırakılmak… Dolayısıyla soykırımın iki bileşeni “imha ve yağma”ya, üçüncü
bileşeni “kaçırılma” eklenmezse gerçek eksik anlatılmış olur.
Bugün o korkunç, hayal edip kendinizi yerine
koyamayacağınız gerçek tekrarlanıyor. Pazarlar kurulmuş Êzidî kız çocuklar ve
kadınlar satılıyor. Anneleri, babaları, kocaları, nişanlıları, çocukları
öldürülmüş kız çocuklar ve kadınlar, İD katillerine seks nesnesi yapılıyor.
Tıpkı yüzyıl önce olduğu gibi. Satıldıktan sonraki yaşamlarını düşünmek için
duruyorum. Gözlerimi kapatıyorum, yapamıyorum. Düşünemiyorum.
Ölümün Ötesi
İstanbullu ünlü yazar, Aras Yayınları’nın Türkçe’ye
kazandırdığı Yoldaş Pançuni’nin ve Ermenice nice eserin yazarı Yervant Odian,
1915’te yakalanıp da ölümden kıl payı kurtulduğu mucize kabilinden, akıl hayal
almaz olayların ardından Der Zor’a ulaştığında anlattığı kısacık bir öykü,
kadın için ölümün ötesinin ne olduğunu bize gösterir. Türkçe’ye çevrilmeyi
bekleyen Accursed Years – Lanetli Yıllar kitabında ancak yarım sayfaya sığmış
bu öykü. Der Zor’da bir Alman doktorun yönetiminde askeri hastane. Odian
açlıktan ölmemek için orada ayak işleri yapmakta. Hastaneye sağlık sorunları
için yerli Araplar gelmekte. Bir gün bir kadın doktora tepeden tırnağa örtünmüş
bir çocuk getirir. Doktora yüzünü açarlar, sarışın, narin yüz hatlarına sahip,
ancak 12-13 yaşlarında görünen bir kız çocuğudur. Odian kızın Ermeni olduğunu
anlar. Nereli olduğunu sorar. İzmitli’dir. Ermenicesinden, hali vakti yerinde,
iyi eğitim görmüş bir ailenin kızı olduğu bellidir. Bir Arap’a satılmıştır. Onu
getiren kadın doktora anlatır: Kızın gözleri görmüyordur. Üç ay önce
yakalanmıştır bu derde. Doktor “üç aydır
neredeydiniz?” diye sorduğunda, kadın cevap verir: “Kocası izin vermezdi ki
gelelim. Birkaç günlüğüne köye gitti de, ben fırsattan istifade aldım
getirdim.” Ne? Kocası mı? Doktor
kulaklarına inanamaz. Bu yaşta bir çocuğun kocası! Devamında kadın kızın neden
göremediğini anlatır: “Kocası bir gün çok kızdı, kafasına yumrukla vurdu.”
Doktor çaresiz birkaç ilaç verir onları gönderir ama Odian’a, “çok geç, bir
daha hiç görmeyecek” der. (1)
Amerika’nın Harput konsolosu, bizlere soykırıma ait çok
değerli bilgilerin aktarılmasını sağlayan Leslie Davis, tanıklıklarının birinde
anlatır. Erzincanlı, en fazla 12-13 yaşında olan Siranouh Hoghgroghian’ı,
Harput’ta bir Türk subayının evinde görür. Ne yaşadığı çocuğun bedeninde
kendini gösterir: Hamiledir. Bir çocuk hamile.(2)
Başka Birinin Hayatını Yaşamak, Başkası Olmak
Merak edip okuyanlar için kitaplar, soykırımdan
kurtulanların, o tarihlerde Anadolu’nun çeşitli kentlerinde batılı devletlerin
konsolosluklarında, misyon merkezlerinde, Kızılhaç hastanelerinde görev
yapanların ağzından buna benzer sonsuz sayıda öykü anlatır. Kürt illerinde
insanlar, Ermeni babaanne, anneanne, nenelerinin hiç konuşmadıklarını,
anlatmadıklarını, derin bir suskunluk içinde olduklarını söylerler. Bir
kısmının bir daha hiç haber almadığı çocukları vardır. Kayıp çocuklar, kocalar,
kayıp bir dünya ve kendisine ait olmayan bir hayat, başkasının hayatı ve o
hayatı yaşamak zorunda olmak.
Savaş sonrasında Ermeni kuruluşlar ve misyonerler
tarafından Müslüman nüfusun içinde eritilmiş Ermeni kadınları kurtarma
çalışmaları başladı. Yaptığı özverili çalışmalarla ünlü Danimarkalı misyoner
Karen Yeppe, bazı Arap aşiret reislerinin de yardımıyla 1928 yılına kadar
yaklaşık 2000 Ermeni kadın ve çocuğu Müslüman ailelerinden geri almayı ve
çeşitli yerlerde kurduğu sığınma evlerine götürmeyi başardı. Bu kolay olmadı.
Kurtarma çabalarında yer alan gönüllülerden bazıları bu uğurda can verdi. Bazı
Ermeni kadınlar da kaçma girişimi sırasında yaşamlarını kaybetti.(3)
‘Çiyayê Şengalê’ -Yeryüzü Cenneti
Bugün on binlerce Êzidî’nin vahşetten kaçarak sığındığı
Sincar Dağı’nın adına, çarptırıldığı 22 yıl hapis cezasını Burdur Cezaevi’nde
çekmekte olan Sadık Aslan’ın geçtiğimiz aylarda Do Yayınları’ndan yayınlanan
“Solgun Sarı – Tor Hikayeleri” kitabında rastlamıştım. Çocukluğunun kayıp Süryani
ve Êzidî dünyasını az rastlanır bir incelik ve nabız gibi attığını içinizde
hissettiğiniz bir canlılıkla anlatan, kendi sözcükleriyle Mezopotamya’nın “en
alttakilerine” ithaf ettiği kitabında Sadık Aslan, işte böyle başka bir hayata
mahkum edilen Yadê Cazya’nın öyküsünü anlatmadan önce okuru Çiyayê Şengalê ile
tanıştırır. Yani Sincar Dağı, yani 1915’ten 100 yıl sonra binlerce Êzidî’nin
açlık, susuzluk, ölüm tehlikesiye yüzyüze sığındığı o dağ. Sadık Aslan’dan
dinleyelim:
“Çiyayê Şengalê bir yeryüzü cennetidir. Giren bir daha
çıkmak istemez oradan. Diş diş, sivri sivri kayalar boy verir içinden. Dağın
teklerinden 70-80 adet akarsu doğup aşağıdaki toprakları sulayarak batı tarafa
akıp Fırat’a karışır. Gözelerinin suyu ab-ı hayat gibidir. Yamaçlar, aniden ortaya
çıkan derin ve yılan gibi kıvrılan vadilere açılır. Birbirlerine yakın kasaba
ve köyler yığılmıştır buraya. Tepelerin dere yataklarıyla birleştiği
yamaçlardaki büyük kayalar arasında onlarca mağara, kovuk ve türbe bulunur.
Vadideki bağların üzümü lezzetli ve suludur. Oradaki ballar beyaz ve kokuludur.
O ballar ve üzümler dünyanın başka yerinde bulunmaz. Kudret helvası yağar
oralara. Dut ağaçları çoktur, ipeği her yeri dolanır. “(4)
İslam adına, tekbir getirerek, gözünü kırpmadan insanları
infaz edenler, Êzidî kadınları, haberlere göre 150 dolara İD savaşçılarına
satanlar işte bu yeryüzü cennetini cehenneme çevirirken; bizler günlük olağan
hayatlarımızı yaşamaktayız.
Yadê Cazya Êzidî doğdu Êzidî ölecek
Soykırımın utançla atladığımız, dile getirilmesi en zor
yüzü olan kadın kırımının tanıkları, o isimleri, cisimleri, duaları, anıları
yok edilmiş, başka bir hayatı yaşamak zorunda bırakılanlardan biriyle Solgun
Sarı kitabının “Issız” öyküsünde karşılaşıyoruz: Yadê Cazya. Yani Cazya Ana.
“Yadê Cazya, bir Êzidî şeyhinin torunu olarak doğdu.
Müslüman bir köyde bir Müslüman olarak yaşadı. Şeyh dedesinden sonra babasının
ve kardeşlerinin terk ettiği Êzidî ruhunu kendisi taşıdı. Bunu bilemedi, son
nefesiyle teslim ettiği ruhun Êzidî ruhu olduğunu onun namazına niyazına
bakanlar da bilemedi. Öte dünyaya bir Êzidî olarak göç etti. Hiç kimse, onun
etrafına failince silininceye kadar içinden çıkamayacağı bir çember çizmedi.
Buna izin vermedi. (…) Durduğu yerde kımıldamadan yaşlanan o koca çınarlar
gibiydi. İkinci bir ömür verilseydi ona, o Êzidîlere has sıkı sadakatle yine
kaldığı yerden devam ederdi.”(5)
Soykırımın okumaya, duymaya can dayanmayacak tecavüz ve
tecavüzcünün elinde can veren kadınlarına ait öykülerini bulursunuz, ararsanız.
Bir de kalanlar var. Tecavüzcüsüyle ömür boyu yaşamak, ondan çocuk doğurmak
zorundan kalan, önceki hayatının çocuklarından bir daha hiç haber alamamış,
kimi küsmüş, hiç konuşmamış, ağzını bıçak açmamış, sadece arada derin bir “ah”
çeken, kimi Yadê Cazya gibi güçlü kuvvetli, yere erkekler gibi sert basan,
ayaklarını uzatıp oturan, kimseden korkusu olmayan, yaşlılığını tek başına,
tavukları, civcivleriyle geçirmede inat eden ve bir gün topladığı “sersipik”
otuna karışan “bace”yi pişirip yedikten sonra zehirlenerek evde tek başına ölen.
Soykırımın karanlık, geçiştirilen, hatırlanmak istenmeyen
yüzüdür KADIN.
Kaynak:
1- Yervant Odian Accursed Years: My Exile and Return from
Der Zor, 1914-1919, Gomidas Institute, 2009, Londra, s.211-212.
2- Ara Sarafian, “The Absorption of Armenıan Women and
Children into Muslim Households as a Structural Component of the Armenian
Genocide”, Genocide and Religion in the Twentieth Century, Omer Bartov ve P.
Mac, der., New York, N.Y.: Berghahn Books, 2001
3- bkz. http://www.genocide-museum.am/eng/online_exhibition_2.php#sthash.s4NDh5KT.dpuf
4- Sadık Aslan, Solgun Sarı ñ Tor Hikayeleri, Do
Yayınları, 2014, s.95.
5- a.g.e., s.109
Kaynak: Özgür Gündem
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.