Aris Nalcı
Belçika'daki Ermeni sivil toplum örgütlerinin de desteği
ile “Ermeni soykırımının 100. yılında hümanist anma” başlığı altında Yves
Ternon, İstanbul Bilgi Üniversitesi'nden Ayhan Aktar, Londra Gomidas
Enstitüsü'nden Ara Sarafian ve ULB'den Joel Kotek bir panelde buluştular… Ternon,
konuşması boyunca aslında salondaki Ermenilerin bilmediği bir şey söylemedi
ancak kurduğu cümlelerin aritmetiği, bilinç altımıza diyalog yollarının nasıl
açılması gerektiğinin kodlarını veriyordu: “Soykırımda mağdurların torunları da
mağdurdur, ancak katillerin torunları da katildir diyemeyiz”...
***
Belçika'nın başkenti Brüksel'in en büyük
üniversitelerinden biri ULB (Université libre de Bruxells) önemli bir etkinliğe
ev sahipliği yaptı.
Belçika'daki Ermeni sivil toplum örgütlerinin de desteği
ile “Ermeni soykırımının 100. yılında hümanist anma” başlığı altında Yves
Ternon, İstanbul Bilgi Üniversitesi'nden Ayhan Aktar, Londra Gomidas
Enstitüsü'nden Ara Sarafian ve ULB'den Joel Kotek bir panelde buluştular.
ULB Oditoryumunda gün boyu süren etkinlikte soykırımda
kurtarıcıların rolü üzerine duruldu. 1915'te Lice Kaymakamı iken Ermenileri
sürgün etmekte direnen ve onları soykırımdan kurtaran Hüseyin Nesimi Bey'in
anısına ithaf edilen panele, Nesimi Bey'in şu an yaşayan akrabaları
katılamadılar.
Açılış konuşmasını yapan etkinli düzenleyenlerden
Grégoire Jakhian, Nesimi beyin torunlarının Türkiye'deki siyasi gündem ve
baskılar nedeniyle etkinliğe davet edilmelerine karşın katılamayacaklarını bildirdiklerine
değindi.
Kurtarıcılar ve kaderleri
1915'in, son dönemde en çok irdelenen ve merak edilen
yanı kurtarıcılar oldu. Özellikle Kürt hareketinin soykırımla yüzleşme
girişimlerinin ardından geçmişi yeniden hatırlama yönündeki çalışmalar da
oldukça çoğaldı.
Brüksel'deki bu konferans da bir 'kurtarıcı'ya
adandığından, sunumların ana teması bu yönde oldu.
Ermeni soykırımı ve özellikle Holokost üzerine kitapları
ve araştırmalarıyla tanınan Fransız bilim insanı Yves Ternon'un, Yahudi
soykırımı (Holokost) üzerinden kurtarıcılar ve çeşitlilikleri konusunda verdiği
bilgiler, Ermeni soykırımı çalışanlar için de bir yol haritası oluşturabilecek
nitelikte.
Ternon'un “Holokost ve Ermeni soykırımı, ikisi de oldukça
karışık süreçler. Kurtarıcılar da çok çeşitli. Holokost'a baktığımızda, bazı
kurtarıcılar önce Yahudileri saklıyor ve kurtarıyorlar, sonrasındaki dönemde
ise öldürüyorlar. Bir kısım kurtarıcılar, Yahudileri kurtarıyor ancak kendileri
ölüyor. Bu, çok yönlü ve her iki olay için de farklılık gösteren bir durum”
sözleri 1915'in soykırım olması için Holokost dönemi ile aynı kanıtların ve
Uluslar arası standartların aranması gerektiğini düşünenler için bir cevap
niteliğindeydi.
Aynı şekilde Bilgi Üniversitesi Prof. Ayhan Aktar'ın da
bir soruya verdiği cevap da Ternon'un bu teorisini destekler nitelikteydi.
Aktar: “Her soykırım farklı şekillerde işlenmiştir. Yahudi Soykırımı, 1915'teki
gibi aynı şekilde işlenmedi. Holokost bir daha tekrarlanmadı. Her soykırım
farklı şekilde gerçekleşir.”
Aktar, bu sözleri ederken Ternon arkasından kafasını
sallayarak onaylıyordu.
Diyalog kapısı açık
Ternon, konuşması boyunca aslında salondaki Ermenilerin
bilmediği bir şey söylemedi ancak kurduğu cümlelerin aritmetiği, bilinç
altımıza diyalog yollarının nasıl açılması gerektiğinin kodlarını veriyordu:
“Soykırımda mağdurların torunları da mağdurdur, ancak katillerin torunları da
katildir diyemeyiz”...
Hüseyin Nesimi Bey kimdir?
Panel'de Prof. Ayhan Aktar bu yılın sonlarında çıkacak
bir yayın için hazırladıkları iki kurtarıcının hayatlarını da paylaştı. Günün
anlamına uygun olarak Kurtarıcı Hüseyin Nesimi Bey'in hayatına ilişkin şu
detayları veriyordu.
1868 yılında Girit Hanya doğumlu. Hanya İbtidaisi’nde ilk
ve orta, Mekteb-i Sultani’de bir yıl ve Mülkiye’nin İdadi kısmında 2 yıl
okuduktan sonra lise öğrenimini tamamladı. 7 Temmuz 1885’te daha Mülkiye’de
öğrenciyken İstanbul’dan Girit-Hanya’da Vakit gazetesindeki yazısıyla Giritli
Müslümanları öğretime teşvik ettiği devlet kayıtlarına işlenmişti.
1901’de İstanbul’a gelerek II. Sultan Abdülhamid’e bir
“ıslahat layihası” (kalkınma projesi) verdi. Bunun üzerine Mülkiye öğrencisi
iken bir gece mektepte çıkarılan ve saraya akseden bir olay sebebiyle
kaldırılan “idare amiri olma hakkı” iade edildi. Ancak Ağustos 1901’de Palu
(Elaziz) Kazası Kaymakamlığı’na sürgün edildi. 1902’de bu görevden
istifa ederek ayrıldı ve İstanbul’a geldi. 2.
Meşrutiyet’in ilanına kadar serbest çalıştı. Eylül 1909’da Namervan, Ekim
1910’da Tercan, Mayıs 1911’de Kiğı, Temmuz 1912’de Vilçetrin, Nisan 1913’te
Premedi, aynı yıl Avlonya, Nisan 1914’te Savur, 13 Ocak 1915’te Lice kazaları
kaymakamlıklarına atandı.
Lice Kaymakamı iken kendisine verilen Ermenileri sürgün
etme emrini uygulamak istemediğinden bunun yazılı olarak kendisine iletilmesini
isteyen Hüseyin Nesimi Bey yazılı emirlerin merkezden zor geleceğini biliyordu.
Bu süre zarfında kendisi de Lice'deki Ermenileri
kurtarmak için girişimlerde bulunuyordu. Lice'deki Ermeni kadınları evlendirmek
de bulduğu çözümlerden biriydi. Zira evlenen kadınlar Hıristiyan ve Ermeni
sayılmayacaktı belki de. Ancak ne yaptıysa olmadı ve Nesimi bey bir gün merkez
Diyarbakır'dan gelen bir davet üzerine yola çıkarken yolda öldürüldü.
Talat Paşa, bu cinayetle ilgili yaptırttığı soruşturmada
ölümün Doktor Reşitle bağlantılı olduğunu öğrenmesine rağmen bu cinayeti Ermeni
çetelerine yıktığı bilinmektedir.*
Aris Nalcı-İMC TV Editörü
Kaynaklar:
Prof. Ayhan Aktar'ın Ulb'deki sunumu
Soykırım Tanıma Çalışma Grubu Berlin raporları
(http://www.aga-online.org/),
Çalışlar, Oral: Öldürülen Lice Kaymakamı Nesîmi'nin
Hayatı. Radikal Gazetesi, 01.06.2011.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.