Bütün Ermenilerin duygu olarak üzerinde birleştiği, bir
bakışta tanınan birkaç ulusal simge vardır ve Ağrı (Ararat) Dağı bunların en
başında yer alanlardan biridir. Bu, en azından, Rusya’nın Kafkaslarda
ilerleyerek bölgenin bu yüksek dağını (dağın iki tepesinden 5.137 metreye
ulaşan daha yüksek olanı) ülkenin resmi topoğrafyasının bir parçası kıldığı
tarihten bu yana, yani son iki yüzyıldır böyledir.
Ağrı Dağı’na belgelenmiş ilk tırmanış, Alman bilim insanı
Friedrich Parrot’un liderliğinde ve Batıda eğitim görmüş, Rus Ermenilerinin
yerel dilinde modern seküler eğitim sistemini geliştirmedeki öncü çalışmaları
ve başarılarıyla ün kazanmış bir Erivanlı olan Khachatour Abovian’ın da yer
aldığı ekip tarafından 1829 yılında gerçekleşmiştir.
Abovian’ın bu tırmanıştaki rolünün (ve daha sonraki
gizemli kayboluşunun) ve sonraki tırmanışların yanı sıra, Ağrı Dağı’nın Ermeni
toplumunun yaygın imgelemindeki yeri, 20. yüzyılda dağın, ilki Ermenistan
Cumhuriyeti, ikincisi Sovyet Sosyalist Ermenistan Cumhuriyeti olmak üzere, iki
özgür Ermenistan’ın armasında yer almasıyla daha da pekişti. Dağın görseline
ayrıca ülkedeki sayısız kamu kuruluşu ve özel şirketin, futbol klüplerinden,
konyak ve şarap fabrikalarına kadar çeşitli kurumların logolarında rastlarız.
Ayrıca, Ararat’ın Ermeni Diyasporasında da simgesel değeri vardır; Buenos Aires’teki
bir yiyecek içecek şirketinden, Kudüs’teki bir sokağa kadar çok farklı yerlerde
karşımıza çıkar (100 Yıl, 100 Gerçek Projemiz de logosuna Ağrı Dağı’nın
görselini yerleştirmekten kendini alamadı!).
Aslında Ağrı Dağı’nın Ermeni kültüründeki yeri çok daha
eskilere uzanır. Yaradılış Kitabı’nda Nuh’un Gemisi’nin Ağrı dağlarında karaya
oturduğu anlatıldığından, Masis Dağı (Ararat’ın Ermenice diğer adı) kutsal bir
özellik de kazanmıştır. Ararat Ovası’ndaki Eçmiadzin Müzesi’nde Nuh’un
Gemisi’nden bir parça sergilenmekte. Ermeni Kilisesi’nin merkezi olan
Eçmiadzin’de bu parça, Nusaybin’li (Nisibin) Aziz Yakup’un (Saint James ya da
Saint Jacob) dağa tırmanması ve parçayı getirmesi öyküsünün anısına muhafaza ediliyor.
Ermeni tarihinin merkezinde yer alan Ararat ovası, birçok Ermeni başkentinin ve
burada yapılan kader tayin edici bir dizi savaşın geçtiği yerdir.
Ağrı Dağı’nın, Ermeniler açısından bu kadar güçlü bir
simge olmasının nedeni, onun Türkiye topraklarında – 1921 Kars Antlaşması’yla
çizilen sınırın hemen yanı başında – yer alması, ancak başkent Erivan’dan,
şehrin ufuk çizgisine neredeyse her zaman egemen olacak kadar yakın
görünmesidir. Ayrıca son yıllarda Ermenilerin de katıldığı sürekli artan sayıda
dağcılık ekibi dağa tırmanmakta. Bu arada bugünkü Ermenistan Cumhuriyeti’nin en
yüksek tepesi – ve aynı zamanda başkentin ufuk çizgisinde yükselen – Aragats
Dağı’dır. Aslında dağ, en yüksek olanı 4.090 metreye ulaşan dört tepe ile
çevrili bir volkanik koniden oluşur.
~~~~
Facebook sayfamıza Robert Assarian’dan (Güney California)
gelen bir geribildirim, Friedrich Parrot’un İnternette İngilizcesi bulunan
anılarının 196-197. sayfalarını dikkatle okumamıza vesile oldu. Burada Profesör
Parrot 1829’da Ağrı Dağı’nın zirvesine tırmanan ekibin 6 üyesinin tümünün
isimlerini anıyor. Bunlar, Parrot’un kendisi, “Erivan yakınlarında Kanakir’de
yaşayan bir Ermeninin oğlu ve Eçmiadzin’de Diyakoz Khachatur Abovian, 41. Yäger
alayından Alexei Sdrovenko; aynı alaydan Matvei Chalpanof; Arguri’den Ovannes
Aivassian ve aynı şehirden Murat Pogossian”dır. (Çeviri W.D. Cooley; Dr.
Friedrich Parrot’un “Journey to Ararat” başlıklı anıları, Harper and Brothers,
New York, 1859).
Görüldüğü gibi zirve tırmanışında Parrot ve Abovian’ın
yanı sıra, iki Ermeninin de bulunduğu dört kişi daha vardır.
100 Yıl, 100 Gerçek Projesi, verdiği bu bilgi için Robert
Assarian’a teşekkür eder.
100years100facts@gmail.com adresi ya da sosyal medya
üzerinden bizlere ulaştırabileceğiniz görüş, öneri, şikayet, soru ya da
tavsiyelerinizi, ayrıca araştırmaya dayalı, saygılı bir dille yazılmış
tepkilerinizi bize ulaştırmanızdan memnuniyet duyacağız.
Referanslar ve Diğer Kaynaklar
1. The Eastern Diocese of the Armenian Church of America.
“St. James of Nisibis”
2. Mount Ararat Expedition. “History, Geographic and
climb information of Mount Ararat”
3. Artur Papyan. “The Legend of Illuminator’s Lantern”,
The Armenian Observer Blog, 20 Temmuz 2010
4. Wikipedia: “Mount Ararat”
The bigger of the two peaks that make up Mount Ararat,
with the monastery of Khor Virap in the foreground, right on the
Armenian-Turkish border
Görsele ait bilgi
Ermenistan-Türkiye sınırında yer alan Ağrı Dağı’nın iki
tepesinden daha büyük olanı. Ön planda Khor Virap manastırı görülebiliyor.
Atıf ve Kaynak
Fotoğraf: MrAndrew47 [CC-BY-SA-3.0], bkz. Wikimedia
Commons
Bizi takip edin
Facebook – Twitter – Instagram – Google+
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.