Latin Amerika’da Ermeni varlığının tarihi nispeten yenidir.
Brezilya, Uruguay ve Arjantin’e bazı göçlerin 19. yüzyıla ve 20. yüzyılın
başlarına rastladığına ilişkin kayıtlar bulunsa da, buralara Ermeniler en çok
soykırımın ardından yerleşmişlerdir. Güney Amerika’da yaşayan Ermenilerin büyük
bir bölümü, bugünkü Türkiye’nin güneydoğu sahillerinde yer alan Kilikya
bölgesinde, genellikle ticaret ve ayakkabı imalatıyla geçinen Ermenilerin
torunlarıdır. Buraya göçün zirveye ulaştığı 1920’lerle 1950’ler arasındaki
dönemden sonra Latin Amerika’ya göç oldukça azdır. Dolayısıyla bu kıtada bugün
yaşayan Ermeniler öncelikle İspanyolca ve Portekizce konuşurlar.
Yine de
Diyaspora’nın geleneksel unsurları olan kilise, okul, kulüp, gazete ve radyolar
üzerinden Arjantin’de Buenos Aires, Brezilya’da São Paulo ve Uruguay’da
Montevideo gibi merkezlerde bugün de bir Ermeni yaşamı varlığını sürdürüyor.
Tabii Caracas (Venezuela), Santiago (Şili) ve diğer bazı yerlerde de küçük
topluluklar halinde Ermeniler yaşamakta.
Aslına bakarsanız Uruguay, 1915’ten 50 yıl sonra, 1965 gibi
günümüzden oldukça eski bir tarihte Ermeni Soykırımı’nı ilk tanıyan ülke olarak
Ermeni dünyasında özel bir yere sahip. Üstelik Uruguay’lı bir yetkili 2011
yılında Artsakh’ın (Dağlık Karabağ) bağımsızlığına destek verdiklerini üstü
kapalı bir şekilde ifade etmişti.
Ermeniler Brezilya’da da hatırı sayılır bir toplum
oluşturmuşlardır. Nitekim São Paulo metrosunda “Armênia” adlı istasyon,
milyonlarca yolcuya Ermenistan’ı hatırlatır. Ermeni toplumunun Brezilya’nın iş
dünyasında, siyasetinde ve toplumsal yaşamın diğer alanlarında temsilcileri
vardır. Örneğin Brezilyalı Ermeni toplumunun genç bir üyesi, Krikor Sevag
Mekhitarian 2013 yılında ulusal satranç şampiyonasında birinci olmuştur.
Ancak Latin Amerika’da Ermeni nüfusunun en yoğun olduğu ülke
Arjantin’dir. Buenos Aires’de, çok sayıda kilise, okul ve restoranların yanı
sıra, bir meydana ve bir caddeye Eski Ülke’nin adı verilmiştir. Ayrıca
Arjantin’in bugün Ermenistan Cumhuriyeti’nde, başta Zvartnots Uluslararası
Havaalanı, posta hizmetleri ve tarım sektörü olmak üzere önemli yatırımları
vardır.
Batı Yarıküresi’nde Ermenilerin varlığı ayrıca, en ünlüsü
Colombia’da (tesadüfi de olsa ülkenin kahvesiyle ünlü olması anlamlı!) olmak
üzere, bazı şehir ve kasabaların adlarının “Ermenistan” olmasında da kendini
gösteriyor. Örneğin El Salvador’da, Guatemala’da, Honduras’ta ve Ekvador’da
Ermenistan adlı yerleşim yerleri var. Her ne kadar bu adların 1890’lardaki
Hamidiye katliamlarının anısına Ermenistan ya da Ermeni adlarının verildiği
söylense de, büyük olasılıkla kolonistler yerleştikleri yerlere İncil’den
esinlenen isimler vermişlerdi.
Meksika’da da küçük ama – Mexico City’de Azerbaycan
tarafından finanse edilen bir park ve heykeline ilişkin tartışmalardan da
gördüğümüz gibi – etkili bir Ermeni varlığı bulunuyor. Bir Ermeni, Arturo
Sarukhán, 2007 -2013 yılları arasında Meksika’nın ABD büyükelçisi olarak görev
yaptı. Kendisi, Washington’da Twitter’ı sosyal erişim aracı olarak kullanan ilk
diplomat olarak tanınır. Meksikalı Ermenilerin bir başka temsilcisi de,
İstanbul Üniversitesi’nin ilk kadın mezunlarından olan, yarım yüzyıldan uzun
bir süre Mexico City’de Ulusal Özerk Üniversite’de hocalık yapan ve Meksika’da
astronomi bilim dalının kuruluşu ve gelişiminde merkezi bir rol oynayan Marie
Pishmish’tir.
Referanslar ve Diğer Kaynaklar
1. Heitor Lourero. “The Armenians in Brazil and the Genocide
in the Diaspora”, 9th Conference of the International Association of Genocide
Scholars, Buenos Aires, 2011
2. Armenian National Institute. “Uruguay Senate and House of
Representatives Resolution”
3. David Zenian. “The Airwaves of Montevideo: An Armenian
Community Forum”, AGBU News Magazine, 1 Ocak 1992
4. David Zenian. “Home of the Extended Armenian Family”,
AGBU News Magazine, 1 Ocak 1992
5. Los armenios en La Merced (ciudad de México). Carlos
Antaramián/El Colegio de Michoacán, 2012. 60 dakika (in Spanish)
6. Carlos Antaramián. “Armenians in 1930s Mexico City and
April 24th Commemorations”, Journal of the Society for Armenian Studies, Vol.
19, No. 1, 2010, s. 45-60
7. Marianna Grigoryan and Shahin Abbasov. “Azerbaijan,
Armenia: New Front in Karabakh Conflict Opens in Latin America”,
EurasiaNet.org, 16 Eylül 2011
8. Elisabeth Malkin. “Statue of a Foreign Autocrat Sits
Uneasily With Some”, The New York Times, 12 Kasım 2012
9. Elisabeth Malkin. “Mexico: Statue of Ex-Leader of
Azerbaijan Removed”, The New York Times, 26 Ocak 2013
10. Vartan Matiossian. “An Enduring Myth: The Origins of the
Name ‘Armenia’ in Colombia”, Journal of Armenian Studies, Vol. 9, Nos. 1-2,
2010, s. 199-220
11. Pablo Roberto Bedrossian. “Armenians of Central
America”, Keghart.com, 31 Ağustos 2009
12. “Brazil Chess Champion Mekhitarian Discusses Career,
Armenia”, The Armenian Weekly, 11 Mart 2013
13. Emil Sanamyan, Lusine Sarkisyan. “Mexico’s ambassador to
the United States discusses his Armenian heritage”, The Armenian Reporter, 29
Ekim 2008
14. Jennifer Manoukian. “An Armenian Supernova in Mexico:
Astronomer Marie Paris Pishmish”, ianyanmag, 24 Mart 2013
15. Wikipedia: “Armenian Argentine”
16. Wikipedia: “Arturo Sarukhán”
Bizi takip edin
The St. Gregory the Illuminator Armenian Church in Caracas,
the capital of Venezuela
Görsele ait bilgi
Venezuela’nın başkenti Caracas’ta “Aydınlatıcı” St. Gregory
Ermeni kilisesi.
Atıf ve Kaynak
Ermenistan Cumhuriyeti, Diyaspora Bakanlığı tarafından
eklenen fotoğraf, Wikimedia Commons
Facebook – Twitter – Instagram – Google+
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.