Avustralya ile Yeni Zelanda, Ermeni Diyasporasının en son
üyeleridir. Önceki yıllarda bireysel olarak dünyanın bu bölgesine gelmiş olan
Ermeniler olsa da, daha kalabalık göçler ancak 1950’lerde gerçekleşti. Böylece
Sydney ve Melbourne’da örgütlü toplumlar oluştu; tabii o dönemde de
Avustralya’nın diğer bölgelerinde de tek tek ya da gruplar halinde Ermeniler
yaşıyordu.
Şurası bir gerçek ki, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın 20.
yüzyıl boyunca kaydettiği ekonomik gelişme bütün dünyadan göçmenleri bu
ülkelere çekmekteydi ve bunların arasında Orta Doğu ve Hindistan’dan gelen
Ermeniler de vardı. Hindistan’da İngiliz egemenliğinin 1947 yılında sona ermesi
ve kamulaştırma gibi çeşitli ekonomik projeler, sonraki on yıllarda Ermenilerin
Hindistan’ın en büyük kenti Kalkütta’yı terk etmelerine neden olmuştu. Daha
yakın geçmişte de Ermenilerden Avustralya ve Yeni Zelanda’ya gelenler oldu.
Bu iki ülkede Diyaspora toplumları oldukça yakın
zamanlarda yerleşik bir yaşam kurmuş olsa da, Ermenilerin buralardaki kökleri
aslında daha eskilere dayanır.
Her yıl ANZAK günü, Avustralya ve Yeni Zelanda
halklarının genel olarak savaşlarda, ama özel olarak da Birinci Dünya Savaşı
sırasında Çanakkale’de sergiledikleri fedakârlığın anıldığı gündür. Birinci
Dünya Savaşı’nda Avustralya ve Yeni Zelanda Ordusu, başka bir deyişle ANZAC
(Australia and New Zealand Army Corps sözcüklerinin baş harflerinden oluşan
ANZAC Türkçe’de yaygın ve yanlış olarak “Anzaklar” şeklinde kullanılagelmekte)
Müttefik güçlerin saflarında yer almıştı. Amaç, Osmanlı saflarını yararak başkent
İstanbul’a yol açmaktı. Harekât büyük bir başarısızlıkla sonuçlandı ve çok
büyük can kayıplarına mal oldu. Ama aynı zamanda, yüzyıllar boyunca yerleşimler
ve sömürgeleştirmenin yapamadığını yaptı, Avustralya ve Yeni Zelanda halklarını
bir araya getirerek gerçek bir ulusal kimliğin doğmasına yol açtı.
ANZAC Günü, her yıl birliklerin Çanakkale’ye çıkarma
yaptığı gün, ama aynı zamanda Ermeni Soykırımı’nın başladığı günün ertesi gün
olan 25 Nisan’da anılır. Ermeni Soykırımı’nın dehşetini anlatan sayısız tanıklık
arasında ANZAC birliklerinin ve savaş tutsaklarının anıları da yer alır.
Bugün gerek Türkiye, gerekse Avustralya, kendi tarihleri
açısından bir dönüm noktasını oluşturan bu savaşı anmakta, ama savaşın içinde
yer aldığı bağlamın bazı unsurları bir kenara itilmektedir. Avustralya Ermeni
toplumu ANZAC olgusunu kendi Ermeni Soykırımı söylemi çerçevesinde kullanır.
Ermeni toplumunun elde ettiği destek Türkiye cephesinde, Avustralya toplumunun
tanınmış şahsiyetlerinin Çanakkale’de ANZAC günü anmalarına katılmasını
yasaklamak gibi bazı sonuçlara yol açmıştır. Avustralyalı siyasetçilerin
Türkiye’ye girişine yasak koymanın Ermenilerin, onların yanı sıra Avustralya ve
Yeni Zelanda halklarının tarihinde özel bir dönüm noktasının yüzüncü yılı
yaklaşırken atılan bir adım olması ayrıca önem taşıyor.
Referanslar ve Diğer Kaynaklar
1. Armenian Genocide Education Australia. “Anzac
Eyewitnesses”
2. Michael Brissenden. “Turkey threatens to ban MPs from
Gallipoli centenary over genocide vote”, ABC News (Australian Broadcasting
Corporation), 21 Ağustos 2013
3. Stephen Keys. “Armenian Genocide and ANZAC Day”,
Scoop, 26 Nisan 2012
4. Wikipedia: “Armenian Australian”
Bizi takip edin
“Not a single grave was left untouched by the Turks and
not a single tombstone was left standing. Many marble monuments had been taken
away and apparently the New Zealanders arrived just in time to prevent the
removal of those that remain.”
The Armenian Cemetery at Jaffa, not too far from
Jerusalem, photographed by George Westmoreland; part of the UK’s Ministry of
Information First World War Official Collection
Görsele ait bilgi
“Türkler tarafından tahrip edilmemiş tek bir mezar,
ayakta bırakılmış tek bir mezar taşı yoktu. Birçok mermer anıt alınıp
götürülmüştü ve anlaşılan o ki Yeni Zelandalılar tam zamanında yetişmiş,
böylece geri kalanların da götürülmesine engel olmuştu”.
Kudüs’ten fazla uzak olmayan Yafa’daki Ermeni Mezarlığı.
George Westmoreland tarafından çekilen fotoğraf, İngiltere Enformasyon
Bakanlığı’nın Birinci Dünya Savaşı Resmi Koleksiyonu’nda yer alıyor.
Atıf ve kaynak
Westmoreland’in fotoğrafı [Genel kullanıma açık alan],
bkz. Wikimedia Commons
Facebook – Twitter – Instagram – Google+
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.