ALIN OZINIAN*
Ermenistan'da 2 hafta sürdükten sonra geçen hafta ateşi
sönen “elektrik zammına tepki hareketi” bir kez daha bölgesel dengeleri,
ilişkileri hatta alışkanlıkları hatırlamak için iyi bir vesile oldu. Tepkiler
sırasında zaman zaman bilgi kirlilikleri oluştu. Enformasyon eksikliği, kasıtlı
çarpıtmalar ve bölgedeki geçmiş tepki eylemleri ile yapılan karşılaştırmalar
sonucunda farklı yorumlar ortaya çıktı. Rusya hükümeti ve çok da özgür olduğunu
söyleyemeyeceğimiz Rus basını ilk günden başlayarak olup biteni “hükümet
karşıtı” bir eylem olarak duyururken, Batı'dan özellikle ABD tarafından
desteklendiği iddiasını kısaca “Batı destekli devrim denemesi” tezini bir
gerçek gibi göstermekten vazgeçmedi.
Geçmişte “muhalif” işadamı Gagik Dzarukyan'ın partisi
olan “Müreffeh Ermenistan” yanlılarının Cumhurbaşkanı Sargisyan'ın istifasını
istediklerinde ya da ülkedeki toplu taşıma araçlarına yapılan zamlarda ve
farklı gerekçelerle gösteri yapan halkın “Rusya karşıtı” olarak görülmesi gibi,
bu da kaçınılmazdı. Oysa geçmişte, aynı bu kez olduğu gibi eylemciler Rusya
karşıtı olmadıklarını, sorunlarının hükümet politikaları olduğunu
açıklamışlardı.
Batı'nın da hoşuna giden bir çekişme
Moskova'nın hassasiyetlerinden kaynaklı yorumlarının
yanında, Batı'nın da son yıllarda olup biteni yine “Rusya'ya bir tepki” vurgusu
ile yorumlaması aslında anlaşılır. Bu yaklaşım kuşkusuz Batı'dan uzaklaşan
hükümetler ile halkları arasındaki anlaşmazlıkların altını çizmek, bölgenin
“ağabeyi” Rusya'nın tüm müdahalelerine rağmen, içten içe eski SSCB alanının
“kaynıyor, huzur bulamıyor” olduğunun mesajının verilmesine yönelik. Öyle ki
bölgedeki tüm oyuncular, diğer ülkelerde olduğu gibi Ermenistan'daki en ufak
bir çalkantıyı “Batı vs. Rusya” eksenine oturtmaya oldukça hevesli. 2008
yılında, Sargisyan'ın Cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmasından hemen önce
seçimlerinin şeffaf olmadığı gerekçesi ile yaşanan olaylar ve 10 kişinin ölümü
ile sonuçlanan tarihe “Kanlı 1 Mart” olarak geçen protestoların bir “elektrik
zammı eylemi” kadar Batı basınında yankılanmamış olması buna güzel bir örnek.
Zam, hükümetin değil Rus şirketinin sahip olduğu
Ermenistan Elektrik Ağı'na aitti, her halükârda Cumhurbaşkan'ı Sargisyan bu
zammı iptal ettirebilir miydi, zamanında özelleştirme daha sağlıklı yapılmış
olsaydı bu darboğaz yaşanır mıydı soruları hâlâ sorulabilir. Fakat bugün Rus
firmasına, daha doğrusu bu firmanın aklına eseni yapabileceği gerçeği ve
hükümetin duyarsızlığından kaynaklanan öfkenin, Moskova karşıtlığı anlamına
gelmediği ve bölgedeki askerî güvenlik açısından Ermeni halkın Rusya'nın
nefesini hala ülkede duymak istediği çok açık. Ermenistan'daki gösteriler,
elektrik zammı gibi daha dar odaklı bir konu nedeniyle patlak verse de, halk
içinde işsizlik ve dış göç başta olmak üzere genel bir hoşnutsuzluk da mevcut.
Hükümete duyulan güvensizlik halkın dahil edilmediği keskin siyasi manevralar
sebebi ile genel ruh halini daha da olumsuz etkilemekte. Bu güvensizliğin
derinleşmesindeki en somut adım uzun dönem AB ile müzakere ettikten sonra ani
bir karar ile Rusya'nın liderliğindeki Avrasya Birliği'ne katılma belgesinin
imzalanması oldu.
Rusya ile masaya oturabilmek
Kabul etmek gerekir elektrik krizi zammı, tepkisel
protestolar, polisin kullandığı orantısız güç sadece ekonomik, kamusal ya da
sosyal, kısaca iç siyaseti ilgilendiren bir sorun değildi. Temelde
Ermenistan'ın dümeni Rusya'ya kırılmış dış siyasetinin ve artık sınırları
zorlayan “adanmışlığının” yarattığı bir patlamaydı. Ermenistan halkının büyük
kısmı, Rusya'nın askeri garantörlüğünü ve ekonomik yatırımlarını Ermenistan'da
istiyor, hükümet de yüzünü Moskova'ya çeviriyor, o zaman sorun ne diye
sorabiliriz. Halk hükümetin Rusya ile masaya kendinden emin oturabilmesini,
kazan-kazan paydasında görüşebilmesini, kısaca pazarlık yapabilmesini istiyor.
Konu, Rusya ile müttefik olup olmamak değil, müttefik ile bir olup halkı zor
durumda bırakmamak.
Eylemler henüz ilk haftasındayken Sarkisyan'ın hükümetin
zammın yükünü göğüsleyeceğini, halka yansıtmayıp devlet bütçesinden
karşılanacağını ve suya beklenen zammın geri çekilmesinin açıklanması
“gösterilerin büyümemesi için halkı rahatlatıyor” şeklinde yorumlandı. Bu
yorumların doğruluk payı vardı, Sarkisyan kafasındaki anayasa değişiklikleri
planlarını böyle bir protestoya kurban edemezdi. Fakat tüm bu hesapların
yanında, bu durum, sivil toplumun sözünün ve taleplerinin artık Ermenistan'da
dinleniyor olduğunun başarılı bir kanıtı. Elektrik dağıtım şirketine verilen
127.000 bin dolarlık cezanın yanında yatırım ve finansal alanda zorunlu bir
denetimden geçmesi gerektiği kararı, Rusya'nın Ermenistan'a o günlerde çok iyi
şartlarlar ile sağladığı 200 milyon
dolar kredi, ve son olarak 2015 başında
Gümrü şehrinde bir aileyi katleden ve Ermenistan'a teslim edilmeyen Rus asker
Permyakov'un ani iade kararı, bir “halk zaferi” sayılmasa bile Moskova'nın da
Ermenistan'da olup biteni yakından takip ettiği ve hükümeti Ermeni halkının
önünde bu dar boğazdan kurtarmak için adımlar attığının örnekleri.
Ermenistan halkı, güvenliği ve özgürlüğü konusunda
talepkâr, bu kaçınılmaz olarak dış siyasette bazı çelişkilere sebep olacak.
Güçlenen sivil toplum hükümetin her yanlışında ayağa kalkarak, onu doğru yolu
yönlendirebilecek mi, bunu zaman gösterecek…
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.