Ruben Safrastyan / Ermenistan Bilimler Milli Akademisi Şarkiyat
Enstitüsü yöneticisi, Türkolog, doktor, profesör
Osmanlı Devleti’nin doğuşu özelliklerini anlatan iki esas
tez var. Bu tezler, geçen yüzyılda ortaya atılmış olmasına rağmen, günümüze
kadar önemlerini yitirmemiş durumdadır. Bu tezlerden birincisinin yazarı
Britanyalı Osmanlı tarihi uzmanı Paul Vitec olmaktadır. Vitec’e göre, Osmanlı
Devleti, varlığının ilk aşamasında Gazi Devlet (GhaziState) olmaktaydı... Bu
görüş, geçen yüzyılın 70’li-80’li yıllarında hem Türk, hem de Batılı Osmanlı
tarih uzmanları tarafından sertçe eleştirildi. Eleştirenler, tarihi gerçeğe
uymayan şu gerekçeyi vurgulamaktaydı: farklı dinlere karşı sözde “hoşgörülü”
olan Osmanlı Devleti kurucuları, Hıristiyanlara karşı nasıl hoşgörüsüz,
militarist Gaziler olabilirdi?... Paul Vitec’ın tezinin, günümüz Osmanlı tarih
uzmanları arasında taraftarları bulmaktadır. Bu taraftarlardan Metin Heper’in
görüşünü belirtmek gerekir. Heper’in kanısına göre, Osmanlı Devleti’nin “Gazi
Devleti” olarak ortaya çıkması, ordunun sözde “anahtar” rolü oynadığına yol
açmıştır... Türk tarihçi Fuad Köprülü tarafından oluşturulan diğer teze göre
ise, Osmanlı Devleti’nin kurulması, her şeyden önce Türk etnik faktöründen
kaynaklanmaktaydı. Bu tez, genelde Türk tarihçiler arasında taraftar
bulmaktadır.